Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Một người đàn ông trở thành “người mình không nên thích” đôi khi có thể được chú ý nhiều hơn, tạo tò mò hoặc trở nên hấp dẫn hơn trong trải nghiệm chủ quan. Tuy nhiên, khoa học không cho phép kết luận rằng cứ cấm đoán là attraction sẽ tăng.
Điểm quan trọng của hiện tượng này không phải “phụ nữ thích điều cấm”, mà là cách restriction, psychological reactance, scarcity và attention có thể thay đổi cách một đối tượng được xử lý trong tâm trí.
“Không được phép” có thể làm đối tượng nổi bật hơn
Giả sử một phụ nữ ban đầu chỉ thấy một đồng nghiệp khá hấp dẫn. Sau đó cô ấy nhận ra:
“Mình đã có chồng. Mình không nên thích người này.”
Từ thời điểm đó, người đàn ông không còn chỉ là một người hấp dẫn. Anh ta trở thành một đối tượng cần được kiểm soát.
Mỗi lần gặp, cô ấy có thể kiểm tra:
Mình có nhìn anh ấy không?
Mình có đang thích anh ấy không?
Anh ấy có nhận ra không?
Mình có cư xử quá thân mật không?
Sự giám sát này có thể vô tình làm người đó chiếm nhiều attention hơn.
Nhưng cơ chế này khác với bài 13. Ở bài 13, trọng tâm là thought suppression khiến một ý nghĩ quay trở lại. Ở đây, câu hỏi là liệu chính đặc tính “không được phép” có thể làm giá trị chủ quan của đối tượng tăng lên hay không.
Psychological reactance: khi giới hạn làm thứ bị giới hạn có vẻ đáng giá hơn
Jack W. Brehm là nhà tâm lý học gắn liền với reactance theory.
Theo lý thuyết này, khi con người cảm thấy một quyền tự do lựa chọn bị đe dọa hoặc bị loại bỏ, họ đôi khi có động lực khôi phục quyền tự do đó. Một lựa chọn bị hạn chế vì vậy có thể trở nên đáng chú ý hoặc hấp dẫn hơn.
Áp dụng vào attraction phải rất thận trọng.
Reactance không có nghĩa:
“Phụ nữ càng bị cấm ngoại tình càng muốn ngoại tình.”
Đó là bước suy diễn quá xa.
Điều hợp lý hơn là: trong một số hoàn cảnh, việc một lựa chọn trở thành off-limits có thể làm nó tăng salience hoặc giá trị chủ quan.
Nghiên cứu về “secret relationships”
Daniel Wegner, Julie Lane và Sara Dimitri nghiên cứu hiện tượng họ gọi là “the allure of secret relationships”.
Các nghiên cứu của họ cho thấy việc phải giữ bí mật một attraction hoặc interaction có thể liên quan tới việc suy nghĩ nhiều hơn về mối quan hệ đó; trong một thí nghiệm, secrecy cũng làm attraction được báo cáo cao hơn.
Phát hiện này không chứng minh rằng bí mật luôn tạo attraction từ con số không.
Một cách giải thích khả dĩ là việc phải liên tục kiểm soát thông tin — “đừng để ai biết”, “đừng biểu hiện quá rõ” — làm representation của người kia được kích hoạt thường xuyên hơn.
Như vậy, secrecy có thể khuếch đại một attraction đã tồn tại, chứ không nhất thiết tạo ra attraction.
Scarcity cũng có thể làm thay đổi đánh giá
Trong tâm lý học, những thứ khó tiếp cận đôi khi được đánh giá cao hơn.
Nhưng không nên chuyển nguyên lý scarcity của hàng hóa sang tình yêu một cách máy móc.
Một người đàn ông “không thể có” có thể trở nên hấp dẫn hơn với một phụ nữ vì:
- khó tiếp cận;
- chưa được khám phá;
- interaction bị giới hạn;
- có nhiều khoảng trống cho fantasy;
- mỗi lần tiếp xúc trở nên hiếm và nổi bật.
Ngược lại, “không được phép” cũng có thể làm attraction giảm nếu người phụ nữ có commitment mạnh, cảm thấy tình huống không phù hợp hoặc chủ động disengage.
Vì vậy không có phản ứng duy nhất.
Forbidden attraction có thể bị nhầm với attraction mạnh
Một vấn đề khác là misattribution.
Khi một tình huống gây hồi hộp, căng thẳng hoặc phải tự kiểm soát, người ta có thể trải nghiệm mức arousal chung cao hơn.
Nhưng arousal đó không nhất thiết hoàn toàn đến từ sexual attraction.
Một phần có thể đến từ:
lo bị phát hiện, xung đột nội tâm, uncertainty hoặc novelty.
Do đó cảm giác:
“Ở gần anh ấy tôi hồi hộp kinh khủng”
không tự động chứng minh:
“Anh ấy hấp dẫn hơn tất cả những người khác.”
Điều gì làm hiệu ứng mạnh hơn?
Nếu attraction ban đầu đã tồn tại, những yếu tố sau có thể khiến người đàn ông trở nên salient hơn:
tiếp xúc vừa đủ nhưng không quá nhiều; uncertainty; secrecy; interaction có reward; fantasy; và cảm giác lựa chọn bị giới hạn.
Khác biệt cá nhân cũng quan trọng.
Một người nhạy với restriction có thể phản ứng mạnh hơn với psychological reactance. Người khác lại phản ứng bằng avoidance.
“Bị cấm” vẫn không phải “muốn ngoại tình”
Ngay cả khi forbidden quality thực sự làm attraction tăng, vẫn phải giữ chuỗi:
attraction ≠ desire ≠ intention ≠ behavior.
Một phụ nữ có thể thừa nhận:
“Có lẽ vì không được phép nên người này càng làm mình tò mò.”
nhưng đồng thời hoàn toàn không muốn thực hiện bất kỳ hành vi nào.
Hiểu lầm thường gặp
“Phụ nữ thích đàn ông không thuộc về mình.”
Đây là khái quát giới tính không có cơ sở.
“Càng cấm càng yêu.”
Reactance không phải quy luật tình yêu.
“Nếu cảm giác cấm kỵ làm attraction mạnh hơn thì đó là tình yêu thật.”
Không. Salience, excitement và attachment là những khái niệm khác nhau.
Kết luận
Cảm giác “không được phép” có thể làm một người đàn ông trở nên nổi bật, khó ngừng chú ý hoặc thậm chí hấp dẫn hơn trong một số hoàn cảnh thông qua reactance, scarcity, secrecy và attention.
Nhưng hiệu ứng này không xảy ra ở mọi phụ nữ, không chứng minh tình yêu và không tự động dẫn tới ngoại tình.