Hai phụ nữ có thể cùng độ tuổi, cùng khỏe mạnh và có hoàn cảnh tương đối giống nhau nhưng mức ham muốn tình dục vẫn rất khác nhau. Một người thường xuyên nghĩ đến tình dục và dễ xuất hiện mong muốn gần gũi, trong khi người kia chỉ thỉnh thoảng mới cảm nhận nhu cầu đó. Sự khác biệt này thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất.
Ham muốn tình dục là một đặc điểm có biến thiên cá nhân rất lớn. Nó được hình thành bởi sự tương tác giữa sinh học, não bộ, tâm lý, trải nghiệm, mối quan hệ và môi trường sống. Vì thế, câu hỏi khoa học hữu ích không phải là “tại sao phụ nữ này ham muốn hơn mức bình thường?”, mà là “những yếu tố nào khiến mức ham muốn nền của mỗi người khác nhau?”.
Mỗi người có một mức ham muốn nền khác nhau
Cũng như cảm giác đói, nhu cầu vận động hay mức độ tìm kiếm trải nghiệm mới, động lực tình dục không giống nhau ở tất cả mọi người.
Một số phụ nữ có xu hướng xuất hiện suy nghĩ và động lực tình dục khá thường xuyên ngay cả khi không có kích thích rõ ràng. Người khác lại có ham muốn phụ thuộc nhiều hơn vào hoàn cảnh, sự thân mật hoặc kích thích từ bạn đời.
Đây không nhất thiết là hai nhóm tách biệt. Phần lớn con người nằm ở đâu đó trên một phổ liên tục, và vị trí của một người trên phổ đó cũng có thể thay đổi.
Sự khác biệt của hệ thống kích hoạt và ức chế tình dục
Một cách hữu ích để hiểu khác biệt cá nhân là xem đáp ứng tình dục như kết quả của hai nhóm quá trình: những tín hiệu thúc đẩy hứng thú tình dục và những tín hiệu làm nó giảm xuống.
Mô hình kiểm soát kép về đáp ứng tình dục (Dual Control Model), gắn với công trình của John Bancroft và Erick Janssen, nhấn mạnh rằng kích thích tình dục có thể được hiểu qua sự tương tác giữa các quá trình kích hoạt và ức chế trong hệ thần kinh.
Áp dụng rộng hơn vào khác biệt cá nhân, có người nhạy với những tín hiệu tạo hứng thú hơn, trong khi có người dễ bị stress, lo lắng, nguy cơ, sự mất tập trung hoặc những tín hiệu không an toàn làm giảm đáp ứng.
Điều này giúp giải thích vì sao cùng một hoàn cảnh thân mật có thể tạo ra mức hứng thú rất khác nhau ở hai phụ nữ.
Sinh học tạo nền nhưng không quyết định tất cả
Hormone và hệ thần kinh tham gia vào ham muốn tình dục, nhưng không có một “hormone ham muốn” duy nhất quyết định libido của phụ nữ.
Androgen, trong đó có testosterone, có liên quan đến chức năng tình dục nữ. Estrogen cũng có thể ảnh hưởng gián tiếp thông qua trạng thái của mô sinh dục và sự thoải mái khi hoạt động tình dục. Ngoài ra còn có sự tham gia của nhiều hệ thống thần kinh và chất dẫn truyền thần kinh.
Tuy nhiên, mức hormone đơn lẻ thường không giải thích được toàn bộ sự khác biệt giữa hai phụ nữ khỏe mạnh. Một người có ham muốn cao không thể đơn giản được suy ra là “có nhiều testosterone hơn”.
Não bộ đánh giá điều gì là đáng mong muốn
Ham muốn không chỉ là phản xạ của cơ quan sinh dục. Não liên tục đánh giá các tín hiệu: điều gì hấp dẫn, điều gì có khả năng đem lại phần thưởng, điều gì an toàn, điều gì đáng chú ý và điều gì nên tránh.
Nếu những trải nghiệm tình dục trước đây thường mang lại cảm giác tích cực, gần gũi hoặc thỏa mãn, các tín hiệu liên quan đến tình dục có thể có giá trị động lực lớn hơn đối với một người. Ngược lại, nếu tình dục thường gắn với áp lực, khó chịu hoặc thất vọng, động lực tìm kiếm trải nghiệm đó có thể thấp hơn.
Đây không phải một quy luật tuyệt đối, nhưng nó cho thấy lịch sử trải nghiệm có thể góp phần tạo nên khác biệt giữa người với người.
Mức độ hấp dẫn đối với bạn tình có thể tạo ra khác biệt rất lớn
Đôi khi một phụ nữ nghĩ rằng libido của mình đã thay đổi về bản chất, trong khi một phần thay đổi lại liên quan đến bối cảnh quan hệ.
Cảm giác bị hấp dẫn, mong muốn được gần người kia, sự mới mẻ, sự tin tưởng và chất lượng tương tác có thể làm các tín hiệu tình dục trở nên nổi bật hơn. Ngược lại, xung đột kéo dài, cảm giác xa cách hoặc tình dục trở thành nghĩa vụ có thể làm giảm động lực.
Do đó, mức ham muốn quan sát được ở một thời điểm không nhất thiết phản ánh một đặc điểm sinh học cố định của người phụ nữ.
Stress không tác động giống nhau lên tất cả phụ nữ
Stress thường được xem là yếu tố làm giảm ham muốn, nhưng phản ứng thực tế phức tạp hơn.
Ở nhiều người, stress chiếm dụng sự chú ý, làm cơ thể mệt mỏi và khiến tình dục mất ưu tiên. Nhưng một số người có thể tìm đến sự thân mật hoặc hoạt động tình dục như một trải nghiệm giúp thư giãn, kết nối hoặc tạo cảm giác dễ chịu.
Vì vậy, hai phụ nữ chịu áp lực tương tự không nhất thiết có cùng thay đổi về libido.
Giấc ngủ, năng lượng và trạng thái tâm lý cũng tạo khác biệt
Ham muốn cần một mức độ chú ý và động lực nhất định. Thiếu ngủ kéo dài, kiệt sức hoặc liên tục bị phân tâm có thể khiến các tín hiệu tình dục khó cạnh tranh với những nhu cầu khác.
Ngược lại, khi một người cảm thấy khỏe, có năng lượng, ít căng thẳng và có không gian tâm lý cho sự thân mật, ham muốn có thể xuất hiện dễ dàng hơn.
Điều này không có nghĩa libido chỉ là kết quả của tâm trạng. Nó cho thấy động lực tình dục hoạt động trong một hệ thống rộng hơn chứ không tách biệt khỏi phần còn lại của cuộc sống.
Thái độ đối với tình dục ảnh hưởng đến cách ham muốn được nhận biết
Hai người có thể có những tín hiệu ham muốn tương đối giống nhau nhưng cách họ nhận biết và cho phép bản thân chú ý đến chúng lại khác nhau.
Một phụ nữ cảm thấy thoải mái với tình dục có thể dễ nhận ra rằng mình đang có ham muốn và diễn đạt nhu cầu đó. Một người khác có thể có nhiều sự ức chế, lo lắng hoặc xung đột nội tâm nên ít chú ý hoặc ít biểu đạt những tín hiệu tương tự.
Do đó, mức ham muốn được kể lại không phải lúc nào cũng phản ánh hoàn toàn cường độ sinh học bên dưới.
Không có một “kiểu phụ nữ ham muốn cao” duy nhất
Không thể nhìn tính cách, nghề nghiệp, cách ăn mặc hay lịch sử quan hệ để xác định chính xác libido của một phụ nữ.
Một người hướng nội vẫn có thể có nhu cầu tình dục mạnh. Một người rất cởi mở trong giao tiếp chưa chắc có libido cao. Người có nhiều ham muốn cũng không nhất thiết có nhiều bạn tình hoặc thực hiện nhiều hành vi tình dục.
Sự khác biệt giữa phụ nữ với nhau là điều quan trọng
Khi nói về “tình dục nữ”, rất dễ vô tình coi phụ nữ như một nhóm đồng nhất. Trên thực tế, sự khác biệt giữa hai phụ nữ đôi khi lớn hơn rất nhiều so với những gì một con số trung bình có thể thể hiện.
Vì vậy, các nghiên cứu về trung bình của một nhóm không nên được dùng để xác định một cá nhân “đáng lẽ” phải có bao nhiêu ham muốn.
Kết luận
Một số phụ nữ có ham muốn mạnh hơn những phụ nữ khác vì libido là kết quả của nhiều hệ thống cùng hoạt động: đặc điểm sinh học, mức nhạy của hệ thống kích hoạt và ức chế, cách não xử lý phần thưởng, trải nghiệm trước đây, stress, năng lượng, tâm lý và bối cảnh quan hệ.
Không có một yếu tố duy nhất giải thích tất cả các trường hợp. Quan trọng hơn, khác biệt về mức ham muốn giữa phụ nữ với nhau là một phần bình thường của sự đa dạng trong tình dục con người.