Nhu cầu tình dục cao và hành vi tình dục mất kiểm soát không phải cùng một hiện tượng. Một phụ nữ có thể nghĩ đến tình dục thường xuyên, có ham muốn mạnh và muốn hoạt động tình dục nhiều nhưng vẫn hoàn toàn kiểm soát được lựa chọn của mình. Ngược lại, vấn đề mất kiểm soát được xác định chủ yếu bởi cách một người quản lý những thôi thúc và hành vi lặp đi lặp lại, cùng hậu quả mà chúng gây ra.
Đây là một trong những phân biệt quan trọng nhất khi nói về libido cao, bởi nếu chỉ nhìn vào “mức độ ham muốn”, người ta rất dễ bệnh lý hóa một khác biệt tình dục bình thường.
Libido cao nói về cường độ ham muốn
Một người có libido cao có thể:
- thường xuyên nghĩ đến tình dục;
- thường xuyên muốn gần gũi;
- chủ động đề nghị hoạt động tình dục;
- mong muốn tần suất cao hơn bạn đời;
- cảm nhận tình dục là một phần quan trọng và tích cực của cuộc sống.
Không đặc điểm nào trong số đó tự động chứng minh mất kiểm soát.
Mất kiểm soát nói về khả năng điều chỉnh hành vi
Câu hỏi trung tâm chuyển từ “người này muốn nhiều đến đâu?” sang “người này có thể lựa chọn và điều chỉnh hành vi của mình hay không?”.
Một người có thể có thôi thúc mạnh nhưng vẫn quyết định rằng hôm nay không phù hợp và tiếp tục công việc bình thường. Đây là ví dụ cho thấy ham muốn mạnh và khả năng kiểm soát có thể cùng tồn tại.
Ngược lại, nếu hành vi tình dục lặp đi lặp lại trở thành một mẫu hình dai dẳng mà người đó nhiều lần cố giảm nhưng không kiểm soát được, vấn đề cần được xem xét theo hướng khác.
ICD-11 phân biệt vấn đề này như thế nào?
Tổ chức Y tế Thế giới đưa Compulsive Sexual Behaviour Disorder vào ICD-11 trong nhóm rối loạn kiểm soát xung động.
Trọng tâm của khái niệm này không phải đơn giản là có sex drive mạnh. Nó liên quan đến một mẫu hình kéo dài trong đó người đó liên tục thất bại trong việc kiểm soát những xung động hoặc thôi thúc tình dục mạnh, lặp đi lặp lại, dẫn đến hành vi tình dục lặp lại và gây suy giảm đáng kể trong những lĩnh vực quan trọng của cuộc sống.
Điều này khác rất xa với câu “người này thích quan hệ nhiều”.
Tần suất cao không đủ để xác định mất kiểm soát
Một phụ nữ có thể có hoạt động tình dục rất thường xuyên nhưng mọi hoạt động đều được lựa chọn có ý thức, phù hợp với cuộc sống và không gây hậu quả nghiêm trọng.
Ngược lại, một người có tần suất thấp hơn vẫn có thể gặp vấn đề nếu những hành vi ít lần đó nằm trong một mẫu hình khó kiểm soát và gây hậu quả đáng kể.
Do đó, số lần không phải tiêu chuẩn trung tâm.
Những dấu hiệu nào khiến câu hỏi chuyển từ libido sang kiểm soát hành vi?
Cần chú ý hơn khi xuất hiện một mẫu hình như:
- hoạt động tình dục trở thành trọng tâm quá mức đến mức bỏ bê sức khỏe, trách nhiệm hoặc các lĩnh vực quan trọng;
- đã nhiều lần cố giảm hoặc kiểm soát nhưng không thành công;
- tiếp tục hành vi bất chấp hậu quả tiêu cực đáng kể;
- mẫu hình kéo dài và gây suy giảm rõ rệt trong cuộc sống;
- hành vi tiếp tục lặp lại dù đem lại rất ít hoặc không còn sự thỏa mãn.
Việc đánh giá thực tế cần dựa trên toàn bộ bối cảnh chứ không tự chẩn đoán từ một danh sách ngắn.
Cảm giác tội lỗi về đạo đức không tự động chứng minh có rối loạn
Một điểm đặc biệt quan trọng trong tiêu chuẩn ICD-11 là sự đau khổ hoàn toàn xuất phát từ phán xét đạo đức hoặc sự không tán thành đối với những thôi thúc, tưởng tượng hay hành vi tình dục không đủ để tự nó xác định rối loạn này.
Điều đó rất có ý nghĩa đối với phụ nữ, bởi chuẩn mực xã hội đôi khi khiến một người cảm thấy tội lỗi chỉ vì mình có ham muốn mạnh.
Một phụ nữ có thể nghĩ “mình không nên muốn nhiều như vậy” và cảm thấy xấu hổ. Cảm giác đó là thật, nhưng nó không đồng nghĩa cô ấy đã mất khả năng kiểm soát hành vi.
Ham muốn mạnh nhưng chủ động lựa chọn là một bức tranh khác
Ví dụ, một phụ nữ thường muốn quan hệ hằng ngày. Nhưng khi chồng mệt hoặc không muốn, cô ấy chấp nhận giới hạn đó. Khi đang làm việc, cô ấy có thể có suy nghĩ tình dục nhưng vẫn tập trung vào công việc. Nếu không có cơ hội phù hợp, cô ấy có thể trì hoãn mà không cảm thấy hành vi vượt khỏi sự kiểm soát.
Đây là libido cao nhưng vẫn có khả năng tự điều chỉnh.
Sự thay đổi đột ngột cần được phân biệt với đặc điểm lâu dài
Nếu một người vốn không có mức ham muốn như vậy nhưng đột nhiên xuất hiện tăng ham muốn rất mạnh kèm mất ngủ, thay đổi tâm trạng, hành vi bốc đồng hoặc những thay đổi đáng kể khác, việc đánh giá nguyên nhân y khoa hoặc tâm thần có thể cần thiết.
Trong trường hợp đó, mục tiêu là tìm nguyên nhân của sự thay đổi chứ không mặc định rằng libido cao tự thân là rối loạn.
Không nên dùng những nhãn cũ mang tính phán xét
Trong lịch sử và đời sống thường ngày, phụ nữ có ham muốn mạnh từng dễ bị gắn những nhãn mang tính đạo đức hoặc bệnh lý chỉ vì mức nhu cầu của họ cao hơn kỳ vọng xã hội.
Cách tiếp cận hiện đại cần tránh điều đó. Câu hỏi khoa học là về kiểm soát, suy giảm chức năng, đau khổ có ý nghĩa lâm sàng và nguyên nhân, không phải về việc một phụ nữ có “muốn quá nhiều so với hình ảnh phụ nữ lý tưởng” hay không.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn?
Nếu một người cảm thấy mình thực sự không kiểm soát được hành vi tình dục, đã nhiều lần cố thay đổi nhưng không thành công hoặc hành vi đang gây hậu quả nghiêm trọng cho công việc, quan hệ, tài chính hay sức khỏe, việc trao đổi với chuyên gia có chuyên môn phù hợp có thể hữu ích.
Ngược lại, nếu vấn đề duy nhất là cô ấy có libido cao hơn bạn đời hoặc cao hơn những gì xã hội mong đợi, điều đó chưa phải bằng chứng của một rối loạn.
Kết luận
Ranh giới quan trọng không nằm ở câu hỏi “muốn bao nhiêu?” mà nằm nhiều hơn ở “có kiểm soát được hành vi hay không và hành vi gây hậu quả gì?”.
Phụ nữ có nhu cầu tình dục cao vẫn có thể có khả năng tự chủ hoàn toàn. Ham muốn mạnh, suy nghĩ tình dục thường xuyên hoặc mong muốn tần suất cao không đồng nghĩa với hành vi tình dục mất kiểm soát. Việc giữ rõ ranh giới này giúp tránh bệnh lý hóa sự đa dạng bình thường của tình dục nữ.