Hormone có ảnh hưởng đến ham muốn tình dục ở cả nam và nữ, nhưng hormone không hoạt động như một công tắc quyết định trực tiếp một người “ham muốn nhiều hay ít”. Testosterone, estrogen, prolactin và các hormone khác tương tác với não, hệ thần kinh, sức khỏe và bối cảnh tâm lý để góp phần điều chỉnh đời sống tình dục.
Do đó, câu nói “ham muốn thấp chắc là thiếu hormone” thường quá đơn giản. Một người có xét nghiệm hormone bình thường vẫn có thể giảm ham muốn vì stress, thiếu ngủ, thuốc, tâm trạng, đau, bệnh lý hoặc vấn đề trong mối quan hệ. Ngược lại, nồng độ một hormone cao hơn không bảo đảm ham muốn sẽ cao hơn.
Testosterone có vai trò gì?
Testosterone là androgen có ở cả nam và nữ, dù nồng độ trung bình khác nhau đáng kể. Đây là hormone được nghiên cứu nhiều nhất khi nói đến ham muốn tình dục.
Ở nam giới, thiếu testosterone rõ rệt có thể đi kèm giảm ham muốn. Các thử nghiệm và meta-analysis về điều trị testosterone cho thấy lợi ích đối với libido dễ nhận thấy hơn ở những người có testosterone thấp so với những người vốn đã có mức hormone bình thường.
Điều này rất quan trọng: testosterone có vai trò sinh học, nhưng mối quan hệ không phải “càng nhiều testosterone càng ham muốn”. Khi đã ở trong một khoảng sinh lý thích hợp, sự khác biệt ham muốn giữa hai người không thể được giải thích đơn giản bằng việc ai có testosterone cao hơn.
Testosterone ở phụ nữ
Cơ thể nữ cũng sản xuất androgen từ buồng trứng và tuyến thượng thận. Androgen tham gia vào nhiều quá trình sinh học và có liên quan đến chức năng tình dục.
Tuy nhiên, ham muốn của phụ nữ cũng không thể được dự đoán chính xác từ một xét nghiệm testosterone đơn lẻ. Đời sống tình dục chịu ảnh hưởng đồng thời của trạng thái nội tiết, sức khỏe, thuốc, tâm trạng, chất lượng mối quan hệ và bối cảnh.
Vì vậy, không nên tự sử dụng testosterone hoặc các sản phẩm quảng cáo “tăng hormone” chỉ vì cảm thấy libido thấp.
Estrogen ảnh hưởng đến tình dục như thế nào?
Estrogen có nhiều tác động đến hệ sinh dục, mô âm đạo và hệ thần kinh. Khi estrogen giảm đáng kể, chẳng hạn quanh thời kỳ mãn kinh ở một số phụ nữ, các thay đổi ở mô sinh dục có thể gây khô, khó chịu hoặc đau.
Những thay đổi này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến ham muốn: nếu hoạt động tình dục gắn với khó chịu, não có thể giảm động lực hướng đến hoạt động đó.
Nhưng estrogen và ham muốn không phải một quan hệ một-một. Một người có thể có thay đổi estrogen mà ham muốn vẫn tốt, trong khi người khác có ham muốn thấp vì những nguyên nhân hoàn toàn khác.
Prolactin và giai đoạn sau cực khoái
Prolactin thường được nghiên cứu trong mối liên hệ với chức năng sinh sản và tình dục. Nồng độ prolactin quá cao do một số tình trạng bệnh lý hoặc thuốc có thể liên quan đến giảm ham muốn và thay đổi chức năng sinh dục.
Tuy nhiên, điều đó khác với những dao động sinh lý bình thường. Không nên tự suy đoán rằng một người “nhiều prolactin” chỉ dựa vào cảm giác ham muốn.
Oxytocin có phải “hormone tình yêu” không?
Oxytocin thường được truyền thông gọi là “hormone tình yêu” hoặc “hormone gắn kết”. Cách gọi này dễ nhớ nhưng quá đơn giản.
Oxytocin tham gia nhiều quá trình như sinh nở, tiết sữa và điều hòa hành vi xã hội. Tác động của nó phụ thuộc mạnh vào bối cảnh và không thể dùng nồng độ oxytocin để đo tình yêu, sự chung thủy hoặc mức ham muốn của một người.
Tương tự, không có một hormone duy nhất có thể giải thích toàn bộ sự hấp dẫn hay gắn kết giữa hai người.
Hormone stress có thể tác động gián tiếp
Khi stress kéo dài, hệ thống điều hòa stress của cơ thể thay đổi. Cortisol thường được nhắc đến trong bối cảnh này, nhưng tác động của stress lên tình dục rộng hơn nhiều so với một hormone.
Stress có thể làm thay đổi giấc ngủ, sự chú ý, tâm trạng, năng lượng và cảm giác an toàn. Tất cả những yếu tố đó đều có thể làm giảm khả năng chú ý đến tín hiệu tình dục hoặc giảm động lực tình dục.
Vì sao không thể nhìn một xét nghiệm hormone để biết libido?
Ham muốn là một trạng thái do não tạo ra trên cơ sở nhiều nguồn thông tin. Hormone chỉ là một trong các nguồn đó.
Hai người có testosterone tương tự có thể khác nhau về hệ thống phần thưởng, khuynh hướng kích thích và ức chế, mức stress, sức khỏe, thuốc đang dùng, kinh nghiệm tình dục, trạng thái quan hệ và rất nhiều yếu tố khác.
Ngay ở cùng một người, ham muốn cũng có thể thay đổi mà xét nghiệm hormone không thay đổi đáng kể.
Nam và nữ có thể được giải thích bằng hai bộ hormone riêng biệt không?
Không. Testosterone không phải “hormone tình dục của nam” theo nghĩa chỉ nam giới mới có, và estrogen cũng không chỉ tồn tại ở nữ giới.
Cả nam và nữ đều có androgen và estrogen, nhưng nồng độ, nguồn sản xuất và vai trò sinh lý có những khác biệt. Quan trọng hơn, mức độ biến thiên giữa các cá nhân rất lớn.
Do đó, những câu như “đàn ông ham muốn vì testosterone, phụ nữ ham muốn vì cảm xúc” không phản ánh đầy đủ khoa học hiện đại. Cả hai giới đều có sự tương tác giữa sinh học, não bộ, tâm lý và bối cảnh.
Khi nào thay đổi ham muốn có thể liên quan đến hormone?
Nếu ham muốn thay đổi rõ rệt so với trước đây và kéo dài, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng sức khỏe khác, việc đánh giá y khoa có thể hữu ích. Bác sĩ có thể xem xét toàn bộ bệnh sử, thuốc đang dùng, triệu chứng và chỉ định xét nghiệm khi phù hợp.
Không phải mọi trường hợp giảm ham muốn đều cần xét nghiệm hormone, và xét nghiệm cũng cần được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Khoa học biết gì và chưa biết gì?
Bằng chứng khá vững cho thấy hormone giới tính có vai trò trong chức năng tình dục và rằng thiếu hụt nội tiết rõ rệt có thể ảnh hưởng đến ham muốn ở một số người.
Điều chưa đúng là biến mối quan hệ phức tạp này thành công thức tuyến tính. Không có ngưỡng testosterone phổ quát cho biết một người sẽ có libido cao hay thấp, và hormone không cho chúng ta biết người đó bị hấp dẫn bởi ai hoặc muốn hành động như thế nào.
Kết luận
Hormone tạo nên một phần quan trọng của nền sinh học cho ham muốn tình dục, nhưng không phải toàn bộ câu chuyện. Testosterone, estrogen và các tín hiệu nội tiết khác tương tác với não, hệ thần kinh, sức khỏe, thuốc, stress, giấc ngủ, cảm xúc và mối quan hệ.
Vì vậy, đánh giá ham muốn cần cách tiếp cận sinh học – tâm lý – xã hội thay vì chỉ tìm một “hormone gây ham muốn”.
Câu hỏi liên quan
- Testosterone thấp có luôn làm giảm ham muốn tình dục không?
- Estrogen thay đổi có ảnh hưởng đến đời sống tình dục như thế nào?
- Stress và cortisol có thể ảnh hưởng đến ham muốn ra sao?
- Vì sao hai người có hormone tương tự nhưng libido rất khác nhau?
- Tuổi tác làm thay đổi hormone và ham muốn tình dục như thế nào?