Testosterone thường được xem là hormone “của nam giới”, nhưng phụ nữ cũng sản xuất và sử dụng testosterone. Androgen này có vai trò sinh học ở cơ thể nữ và có liên quan đến chức năng tình dục, bao gồm ham muốn. Tuy nhiên, vai trò của testosterone không đơn giản đến mức “testosterone càng cao thì phụ nữ càng ham muốn”.
Để hiểu đúng mối liên hệ này, cần phân biệt giữa việc testosterone có vai trò trong hệ thống ham muốn với việc dùng một con số testosterone để dự đoán libido của từng phụ nữ. Hai điều đó không giống nhau.
Phụ nữ có testosterone từ đâu?
Androgen ở phụ nữ có nguồn gốc từ buồng trứng, tuyến thượng thận và quá trình chuyển đổi các tiền chất hormone trong mô ngoại vi. Testosterone chỉ là một thành phần trong hệ androgen này.
Nồng độ androgen ở nữ thấp hơn đáng kể so với nam về mặt trung bình, nhưng “thấp hơn nam” không có nghĩa chúng không có chức năng ở cơ thể nữ.
Testosterone có thể tác động đến ham muốn qua não
Ham muốn tình dục cuối cùng là một trạng thái được tạo ra bởi hệ thần kinh. Androgen có thể tác động lên các thụ thể và mạng lưới thần kinh liên quan đến động lực và hành vi tình dục.
Đây là một trong những lý do testosterone được nghiên cứu trong chức năng tình dục nữ.
Tuy nhiên, tín hiệu androgen chỉ là một phần của quá trình. Não đồng thời xử lý cảm xúc, phần thưởng, stress, ký ức, sự hấp dẫn, bối cảnh xã hội và rất nhiều tín hiệu khác.
Testosterone không hoạt động như núm chỉnh libido
Một mô hình quá đơn giản sẽ hình dung testosterone giống núm âm lượng: tăng hormone thì ham muốn tăng tương ứng, giảm hormone thì ham muốn giảm tương ứng.
Sinh học thực tế không hoạt động tuyến tính như vậy.
Mức hormone lưu hành trong máu, lượng hormone có khả năng sinh học, độ nhạy của thụ thể, chuyển hóa tại mô và hoạt động của não đều có thể ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Thêm vào đó, trải nghiệm ham muốn còn chịu tác động của những yếu tố không phải nội tiết.
Tại sao hai phụ nữ có testosterone tương tự vẫn có libido khác nhau?
Giả sử hai phụ nữ có kết quả xét nghiệm testosterone tương tự. Một người vẫn có thể thường xuyên có ham muốn trong khi người kia hiếm khi cảm thấy như vậy.
Lý do là xét nghiệm testosterone không đo được:
- mức hấp dẫn đối với bạn tình;
- stress và khả năng tập trung;
- chất lượng giấc ngủ;
- trải nghiệm tình dục trước đây;
- cảm giác an toàn;
- hệ thống kích hoạt và ức chế tình dục;
- giá trị phần thưởng mà não gắn cho tình dục;
- các yếu tố sức khỏe và thuốc khác.
Do đó, testosterone có thể là một phần của cơ chế nhưng không phải “máy đo libido”.
Bằng chứng từ điều trị testosterone cho thấy điều gì?
Một nguồn bằng chứng quan trọng đến từ nghiên cứu testosterone trong điều trị một số trường hợp giảm ham muốn tình dục ở phụ nữ, đặc biệt trong những nhóm được lựa chọn phù hợp.
Các hướng dẫn và đồng thuận chuyên môn quốc tế đã xem xét bằng chứng này và ghi nhận rằng testosterone có thể mang lại lợi ích đối với chức năng tình dục trong một số trường hợp cụ thể, đặc biệt đối với phụ nữ sau mãn kinh được chẩn đoán phù hợp với tình trạng giảm ham muốn gây đau khổ.
Nhưng điều này không đồng nghĩa testosterone là thuốc tăng ham muốn dành cho mọi phụ nữ, càng không chứng minh rằng phụ nữ tự nhiên có libido cao đều có testosterone cao.
Không có một ngưỡng testosterone chẩn đoán mức ham muốn
Một điểm rất quan trọng trong thực hành lâm sàng là không có một giá trị testosterone đơn giản có thể dùng để phân loại phụ nữ thành “ham muốn cao”, “ham muốn bình thường” và “ham muốn thấp”.
Xét nghiệm hormone có thể hữu ích trong những bối cảnh y khoa nhất định, nhưng nó không thay thế việc đánh giá triệu chứng, lịch sử sức khỏe, thuốc, hoàn cảnh và trải nghiệm chủ quan.
Testosterone cao bất thường là câu hỏi khác
Việc một phụ nữ có libido cao không có nghĩa cô ấy mắc tình trạng tăng androgen.
Nếu androgen tăng bất thường do một tình trạng nội tiết, thường bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên bức tranh rộng hơn, bao gồm các triệu chứng và dấu hiệu khác chứ không chỉ dựa vào mức ham muốn.
Do đó, không nên nhìn một phụ nữ có nhu cầu mạnh rồi suy ngược rằng “chắc testosterone cao”.
Không nên tự dùng testosterone để tăng ham muốn
Vì testosterone có vai trò trong chức năng tình dục, một suy luận nguy hiểm là tự bổ sung testosterone khi cảm thấy libido chưa đủ cao.
Điều trị androgen cần được cân nhắc theo chỉ định, liều lượng, dạng sử dụng, nguy cơ và theo dõi phù hợp. Việc sử dụng không kiểm soát có thể gây tác dụng không mong muốn và không giải quyết được nguyên nhân nếu vấn đề thực sự nằm ở thuốc khác, đau khi quan hệ, stress, tâm lý hoặc mối quan hệ.
Testosterone và estrogen không phải hai công tắc đối lập
Một hiểu lầm khác là coi testosterone là hormone tạo ham muốn còn estrogen chỉ là hormone “nữ tính”.
Hệ nội tiết không được chia đơn giản như vậy. Cả nam và nữ đều có androgen và estrogen với nồng độ, nguồn gốc và vai trò khác nhau. Các hormone cũng tương tác với mô và hệ thần kinh trong một mạng lưới phức tạp.
Vì thế, giải thích tình dục nữ bằng một hormone duy nhất sẽ bỏ qua phần lớn sinh học thực tế.
Vậy testosterone quan trọng đến mức nào?
Câu trả lời hợp lý nhất là: quan trọng nhưng không độc quyền.
Bằng chứng cho thấy androgen có vai trò trong chức năng tình dục nữ và việc tác động testosterone có thể cải thiện một số kết quả tình dục trong những nhóm phụ nữ được lựa chọn phù hợp. Điều đó chứng minh testosterone không phải hormone “chỉ dành cho nam giới”.
Nhưng mức libido của một phụ nữ cụ thể vẫn là kết quả của toàn bộ hệ thống. Testosterone không đủ để giải thích vì sao cô ấy muốn tình dục với ai, vào lúc nào, trong hoàn cảnh nào và với cường độ ra sao.
Kết luận
Testosterone là một hormone có thật và có ý nghĩa đối với cơ thể phụ nữ. Nó tham gia vào các hệ thống liên quan đến chức năng và ham muốn tình dục, nhưng không phải một nút điều chỉnh trực tiếp quyết định libido.
Một phụ nữ có nhu cầu tình dục cao không nhất thiết có testosterone cao, và một kết quả testosterone đơn lẻ không thể cho biết cô ấy “ham muốn đến mức nào”. Cách hiểu chính xác nhất là xem testosterone như một mắt xích quan trọng trong mạng lưới thần kinh – nội tiết rộng hơn tạo nên ham muốn tình dục nữ.