Hormone có vai trò trong ham muốn và chức năng tình dục của phụ nữ, nhưng mối quan hệ này phức tạp hơn rất nhiều so với công thức “hormone cao = ham muốn cao”. Libido hình thành từ sự tương tác giữa hệ nội tiết, não bộ, sức khỏe, tâm lý và hoàn cảnh.
Vì vậy, một phụ nữ có nhu cầu tình dục cao không nhất thiết có một loại hormone nào đó “cao bất thường”, và xét nghiệm hormone không thể đơn giản đo được mức ham muốn của một người.
Hormone tác động lên tình dục bằng nhiều con đường
Hormone có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục theo ít nhất hai cách.
Thứ nhất, chúng có thể tác động đến các hệ thống thần kinh liên quan đến động lực và đáp ứng tình dục. Thứ hai, hormone có thể ảnh hưởng đến cơ thể, chẳng hạn tình trạng của mô sinh dục, từ đó làm trải nghiệm tình dục dễ chịu hoặc khó chịu hơn.
Những tác động gián tiếp này cũng có thể ảnh hưởng ngược lại đến việc một người có muốn tìm kiếm hoạt động tình dục hay không.
Androgen có liên quan đến ham muốn tình dục nữ
Phụ nữ cũng có androgen, bao gồm testosterone. Các hormone này được sản xuất từ buồng trứng và tuyến thượng thận, với nguồn và chuyển hóa thay đổi tùy giai đoạn sinh lý.
Bằng chứng lâm sàng cho thấy androgen có vai trò đối với một số khía cạnh của chức năng tình dục nữ. Tuy nhiên, mức testosterone trong máu và trải nghiệm ham muốn chủ quan không có quan hệ đơn giản đến mức có thể nhìn một kết quả xét nghiệm rồi xác định libido của một phụ nữ.
Vai trò riêng của testosterone đáng được xem xét sâu hơn và khác với câu hỏi rộng về toàn bộ hệ hormone.
Estrogen ảnh hưởng cả trực tiếp lẫn gián tiếp
Estrogen thường được nhắc đến trong chức năng sinh sản, nhưng nó cũng liên quan đến sức khỏe của mô sinh dục và nhiều hệ thống khác.
Khi estrogen giảm đáng kể trong một số bối cảnh sinh lý, một số phụ nữ có thể gặp thay đổi về bôi trơn, độ đàn hồi hoặc cảm giác thoải mái của mô. Nếu hoạt động tình dục trở nên khó chịu hoặc đau, động lực muốn lặp lại trải nghiệm có thể giảm.
Như vậy, estrogen có thể ảnh hưởng đến đời sống tình dục mà không cần phải trực tiếp hoạt động như một “công tắc libido”.
Chu kỳ hormone có thể liên quan đến dao động ham muốn ở một số phụ nữ
Nồng độ hormone sinh sản thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt. Một số nghiên cứu và quan sát cá nhân ghi nhận ham muốn có thể thay đổi theo chu kỳ ở một số phụ nữ, nhưng mức độ và kiểu thay đổi không giống nhau ở tất cả mọi người.
Có người nhận thấy sự thay đổi khá rõ. Người khác gần như không nhận thấy quy luật ổn định nào.
Điều này cho thấy ảnh hưởng nội tiết tồn tại trong một hệ thống có nhiều yếu tố khác cùng tác động, chứ không phải một lịch trình ham muốn cố định áp dụng cho mọi phụ nữ.
Hormone stress cũng tham gia vào bức tranh
Trục điều hòa stress của cơ thể và hormone như cortisol có thể liên quan gián tiếp đến đời sống tình dục. Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, năng lượng, tâm trạng, sự chú ý và khả năng dành nguồn lực tâm lý cho tình dục.
Nhưng không nên diễn giải thành “cortisol cao chắc chắn làm mất ham muốn”. Phản ứng của từng người khác nhau và stress là một trạng thái sinh học – tâm lý phức tạp hơn một chỉ số hormone duy nhất.
Prolactin và các hormone khác
Prolactin là một ví dụ cho thấy hệ nội tiết và chức năng tình dục có thể liên quan theo nhiều hướng. Nồng độ prolactin tăng bất thường trong một số tình trạng có thể đi kèm những thay đổi về chức năng sinh sản và tình dục.
Hormone tuyến giáp cũng có thể liên quan gián tiếp thông qua năng lượng, tâm trạng và chức năng cơ thể. Vì thế, khi có thay đổi tình dục rõ rệt kèm các triệu chứng sức khỏe khác, bác sĩ có thể cân nhắc bức tranh nội tiết rộng hơn tùy trường hợp.
Điều này khác hoàn toàn với việc xét nghiệm hàng loạt hormone cho mọi phụ nữ chỉ vì họ có libido cao.
Thuốc nội tiết có thể ảnh hưởng khác nhau giữa từng người
Các biện pháp tránh thai nội tiết hoặc những thuốc tác động đến hệ nội tiết có thể đi kèm thay đổi về ham muốn ở một số người. Tuy nhiên, phản ứng không đồng nhất: có người nhận thấy giảm, có người không thay đổi đáng kể, và trải nghiệm của từng cá nhân còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác.
Do đó, không nên dự đoán chắc chắn phản ứng của một phụ nữ chỉ dựa trên việc cô ấy sử dụng hormone.
Vì sao không thể xét nghiệm máu để biết “phụ nữ này ham muốn cao hay thấp”?
Đây là một hiểu lầm quan trọng.
Libido là trải nghiệm xuất hiện từ hoạt động của toàn bộ hệ thống thần kinh – nội tiết trong một bối cảnh tâm lý và xã hội cụ thể. Xét nghiệm máu chỉ cung cấp thông tin về một số chất tại một thời điểm.
Hai phụ nữ có kết quả hormone tương tự vẫn có thể có mức ham muốn rất khác nhau vì não bộ, mối quan hệ, stress, sức khỏe, trải nghiệm và nhiều yếu tố khác không giống nhau.
Libido cao không phải bằng chứng của “rối loạn hormone”
Nếu một phụ nữ vốn có ham muốn mạnh, cảm thấy khỏe và không có triệu chứng bất thường, không có cơ sở để kết luận chỉ từ libido rằng hormone của cô ấy bị rối loạn.
Ngược lại, nếu ham muốn thay đổi rất đột ngột cùng với thay đổi kinh nguyệt, triệu chứng nội tiết hoặc các biểu hiện sức khỏe đáng chú ý khác, khi đó đánh giá y khoa có thể hợp lý hơn.
Hormone là một phần của hệ thống chứ không phải toàn bộ hệ thống
Cách hiểu khoa học nhất là đặt hormone vào đúng vị trí của nó.
Nội tiết tạo ra và điều chỉnh một phần môi trường sinh học cho tình dục. Nhưng não phải tiếp nhận và xử lý các tín hiệu đó; cơ thể phải ở trong một trạng thái nhất định; trải nghiệm phải có ý nghĩa đối với người phụ nữ; và hoàn cảnh có thể thúc đẩy hoặc ức chế ham muốn.
Vì thế, cùng một trạng thái nội tiết không nhất thiết tạo ra cùng một mức libido ở hai người.
Kết luận
Hormone có ảnh hưởng thực sự đến ham muốn và chức năng tình dục của phụ nữ, trong đó androgen, estrogen và nhiều hệ thống nội tiết khác có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp. Tuy nhiên, không có một hormone duy nhất quyết định một phụ nữ có nhu cầu tình dục cao.
Nhu cầu cao cũng không tự động chứng minh có bất thường nội tiết. Hormone nên được hiểu là một thành phần của hệ thống sinh học rộng lớn kết hợp với não bộ, sức khỏe, tâm lý và hoàn cảnh để tạo nên trải nghiệm ham muốn của từng người.