Mãn kinh đôi khi được hình dung như một thời điểm mà hormone “giảm xuống rồi đứng yên”. Sinh học thực tế phức tạp hơn.
Sau kỳ kinh cuối cùng, cơ thể bước vào giai đoạn hậu mãn kinh. Hệ hormone đã thay đổi căn bản so với tuổi sinh sản, nhưng điều đó không có nghĩa tất cả hormone lập tức đạt một mức cố định suốt phần đời còn lại.
Mãn kinh là một mốc, hậu mãn kinh là một giai đoạn dài
Mãn kinh được xác định hồi cứu sau một khoảng thời gian không còn kinh nguyệt do hoạt động buồng trứng tự nhiên kết thúc, khi không có nguyên nhân khác giải thích.
Những năm sau đó được gọi là hậu mãn kinh.
Một phụ nữ 60 tuổi có thể đã ở giai đoạn này nhiều năm. Vì thế, sinh lý của người 60+ không giống hoàn toàn một người vừa bước qua mãn kinh.
Estrogen thay đổi như thế nào?
Trong thời kỳ chuyển tiếp mãn kinh, estrogen có thể dao động đáng kể.
Sau mãn kinh, sản xuất estrogen từ buồng trứng giảm mạnh và nhìn chung duy trì ở mức thấp hơn thời kỳ sinh sản.
Cơ thể vẫn có thể tạo một lượng estrogen thông qua chuyển đổi hormone tại các mô khác, đặc biệt từ các tiền chất androgen.
Vì vậy, “không còn estrogen” là cách nói không chính xác.
Progesterone thì sao?
Trong độ tuổi sinh sản, progesterone tăng đáng kể sau khi rụng trứng.
Khi quá trình rụng trứng chấm dứt sau mãn kinh, cơ chế tạo progesterone theo chu kỳ này cũng không còn hoạt động như trước.
Đây là một trong những khác biệt căn bản giữa môi trường hormone trước và sau mãn kinh.
Testosterone không biến mất ở tuổi 60
Androgen cũng thay đổi theo tuổi, nhưng mô hình của chúng không giống estrogen.
Phụ nữ vẫn có androgen sau mãn kinh. Buồng trứng và tuyến thượng thận cùng với chuyển đổi hormone tại các mô có thể tiếp tục đóng góp vào môi trường androgen của cơ thể.
Do đó, không thể nói rằng mãn kinh khiến toàn bộ hormone sinh dục nữ “tắt”.
FSH và LH vì sao lại cao hơn?
Khi buồng trứng không còn đáp ứng như trước, cơ chế phản hồi giữa buồng trứng và não thay đổi.
Tuyến yên tăng sản xuất các gonadotropin như FSH và LH trong nỗ lực kích thích hệ sinh sản.
Vì vậy, hậu mãn kinh thường đi kèm FSH và LH cao hơn so với thời kỳ sinh sản.
Điều thú vị là một số hormone tăng trong khi estrogen và progesterone giảm. Điều này cho thấy mãn kinh là sự tái tổ chức của hệ nội tiết, không đơn giản là tất cả hormone cùng giảm.
Vì sao triệu chứng vẫn có thể thay đổi nhiều năm sau?
Một phụ nữ có thể hết bốc hỏa nhưng vài năm sau lại nhận thấy khô âm đạo hoặc khó chịu đường tiết niệu rõ hơn.
Điều này không nhất thiết có nghĩa mãn kinh “quay trở lại”.
Các mô khác nhau phản ứng với môi trường estrogen thấp theo cách và tốc độ khác nhau. Một số biểu hiện vận mạch có thể giảm theo thời gian, trong khi những thay đổi ở mô sinh dục – tiết niệu có thể tồn tại hoặc tiến triển.
Đó là lý do phụ nữ 60+ vẫn có thể xuất hiện những vấn đề liên quan hậu mãn kinh dù kỳ kinh cuối đã cách nhiều năm.
Tuổi 60 không phải một trạng thái hormone giống nhau ở tất cả phụ nữ
Tuổi mãn kinh khác nhau giữa mỗi người.
Phẫu thuật cắt buồng trứng, một số điều trị ung thư và những tình trạng y khoa khác cũng có thể thay đổi thời điểm hoặc cách cơ thể bước vào trạng thái thiếu hormone buồng trứng.
Thành phần cơ thể, thuốc và sức khỏe tổng thể cũng góp phần tạo nên khác biệt.
Do đó, hai phụ nữ cùng 62 tuổi không nhất thiết có cùng môi trường nội tiết hoặc cùng triệu chứng.
Có cần xét nghiệm hormone thường xuyên sau mãn kinh?
Ở một phụ nữ có diễn tiến mãn kinh điển hình, việc xét nghiệm liên tục các hormone sinh dục thường không phải cách duy nhất hoặc tốt nhất để đánh giá sức khỏe.
Bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm hay không dựa trên triệu chứng, tiền sử và câu hỏi lâm sàng cụ thể.
Một bảng xét nghiệm hormone không thể thay thế việc đánh giá triệu chứng, thuốc, bệnh nền và sức khỏe tổng thể.
Điều cần nhớ
Sau mãn kinh, cơ thể không bước vào trạng thái “không hormone”. Nó chuyển sang một môi trường nội tiết khác.
Ở tuổi 60+, hiểu điều này giúp tránh hai thái cực: cho rằng mọi triệu chứng đều do hormone, hoặc ngược lại cho rằng hormone không còn liên quan vì mãn kinh đã xảy ra từ lâu.
Cả hai cách nhìn đều quá đơn giản đối với một hệ sinh học phức tạp.