Estrogen thường được nhắc đến khi nói về mãn kinh, nhưng ảnh hưởng của hormone này không chỉ liên quan đến kinh nguyệt. Estrogen tác động đến nhiều mô trong cơ thể, trong đó có âm hộ, âm đạo và đường tiết niệu.
Ở phụ nữ 60+, nhiều người đã sống với nồng độ estrogen thấp trong nhiều năm. Vì vậy, một số thay đổi có thể trở nên rõ hơn theo thời gian.
Điều gì xảy ra với estrogen sau mãn kinh?
Trong những năm sinh sản, buồng trứng là nguồn sản xuất estrogen quan trọng và nồng độ hormone thay đổi theo chu kỳ.
Sau mãn kinh, hoạt động của buồng trứng giảm mạnh. Cơ thể vẫn có những nguồn estrogen khác, nhưng tổng mức estrogen thường thấp hơn đáng kể so với trước mãn kinh.
Điều này tạo ra một môi trường hormone mới tương đối ổn định nhưng khác với thời kỳ sinh sản.
Mô âm đạo phụ thuộc một phần vào estrogen
Estrogen góp phần duy trì độ dày, độ đàn hồi, lưu lượng máu và môi trường sinh học của mô âm đạo.
Khi estrogen giảm, mô có thể trở nên mỏng và dễ tổn thương hơn. Âm đạo có thể ít đàn hồi hơn và khả năng bôi trơn khi kích thích có thể giảm.
Một số phụ nữ không cảm thấy vấn đề đáng kể. Những người khác có thể gặp khô, nóng rát, kích ứng hoặc đau khi thâm nhập.
Những triệu chứng này không đơn giản chỉ là “thiếu dịch”.
Estrogen còn ảnh hưởng đến hệ tiết niệu
Các mô quanh niệu đạo và bàng quang cũng chịu ảnh hưởng của hormone sinh dục.
Vì vậy, sau mãn kinh, một số phụ nữ đồng thời gặp triệu chứng sinh dục và tiết niệu như tiểu gấp, khó chịu khi tiểu hoặc nhiễm trùng đường tiểu tái phát.
Nhóm thay đổi này hiện thường được mô tả bằng thuật ngữ hội chứng tiết niệu – sinh dục thời mãn kinh, hay GSM.
Khác với một số triệu chứng mãn kinh như bốc hỏa có thể giảm dần, GSM có thể tồn tại hoặc tiến triển nếu không được xử lý thích hợp.
Estrogen thấp có làm mất ham muốn không?
Không thể đơn giản hóa ham muốn tình dục thành lượng estrogen trong máu.
Ham muốn hình thành từ nhiều yếu tố: não bộ, testosterone và các hormone khác, sức khỏe thể chất, giấc ngủ, tâm trạng, thuốc, mối quan hệ, trải nghiệm tình dục và hoàn cảnh sống.
Estrogen thấp có thể gián tiếp ảnh hưởng đến ham muốn.
Ví dụ, nếu hoạt động tình dục thường xuyên gây rát hoặc đau, não có thể bắt đầu liên kết tình dục với khó chịu. Người phụ nữ có thể ít muốn bắt đầu hoạt động tình dục hơn dù hệ thống tạo ham muốn không hoàn toàn mất đi.
Điều này khác với việc estrogen trực tiếp quyết định toàn bộ ham muốn.
Bôi trơn và ham muốn không phải một
Một phụ nữ có thể có ham muốn nhưng âm đạo vẫn ít bôi trơn do những thay đổi của mô sau mãn kinh.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng ở tuổi 60+.
Nếu người phụ nữ hoặc bạn đời coi bôi trơn là bằng chứng duy nhất của hưng phấn, họ có thể hiểu sai tín hiệu của cơ thể.
Cảm giác chủ quan và phản ứng sinh lý không phải lúc nào cũng đồng bộ hoàn toàn.
Ảnh hưởng đến quan hệ tình dục
Khi mô khô và kém đàn hồi hơn, ma sát có thể gây khó chịu. Nếu tiếp tục hoạt động gây đau, cơ sàn chậu có thể phản xạ co lại để bảo vệ cơ thể, khiến lần tiếp theo càng khó chịu.
Do đó, đau không phải điều nên cố chịu để “cơ thể quen lại”.
Việc nhận biết và xử lý nguyên nhân thường hữu ích hơn.
Estrogen thấp không có nghĩa cơ thể mất khả năng đáp ứng
Âm vật và hệ thần kinh tạo cảm giác tình dục vẫn tồn tại sau mãn kinh. Não vẫn có khả năng tạo ham muốn và khoái cảm.
Nhiều phụ nữ 60+ vẫn có thể hưng phấn và đạt cực khoái.
Điều có thể thay đổi là điều kiện cần thiết để cơ thể đạt được đáp ứng đó: thời gian kích thích lâu hơn, kích thích phù hợp hơn, giảm ma sát và giải quyết những triệu chứng sinh dục gây khó chịu.
Có những lựa chọn hỗ trợ nào?
Cách xử lý phụ thuộc vào triệu chứng và tiền sử sức khỏe.
Chất bôi trơn có thể giảm ma sát trong hoạt động tình dục. Chất dưỡng ẩm âm đạo được sử dụng theo cách khác và nhằm hỗ trợ tình trạng khô thường xuyên.
Đối với một số phụ nữ có GSM, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị tại chỗ hoặc phương án khác. Estrogen âm đạo và liệu pháp hormone toàn thân không phải cùng một phương pháp và có chỉ định, mức hấp thu cũng như cân nhắc nguy cơ khác nhau.
Người có tiền sử một số bệnh, đặc biệt các bệnh ung thư nhạy cảm hormone, cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng liệu pháp hormone.
Không nên quy mọi triệu chứng cho estrogen
Khô, rát, đau hoặc chảy máu có thể liên quan đến thiếu estrogen, nhưng cũng có thể xuất phát từ nhiễm trùng, bệnh da âm hộ, chấn thương hoặc các vấn đề khác.
Đặc biệt, chảy máu âm đạo sau mãn kinh cần được đánh giá y khoa thay vì tự cho rằng đó chỉ là hậu quả của khô âm đạo.
Điểm quan trọng: estrogen thấp là một phần quan trọng của sinh lý sau mãn kinh, nhưng không quyết định toàn bộ đời sống tình dục. Hiểu đúng vai trò của estrogen giúp phân biệt những thay đổi có thể thích nghi với những triệu chứng đáng được điều trị.