Trả lời ngắn: Khả năng cảm nhận của môi đến từ sự phối hợp giữa da, vùng đỏ môi, niêm mạc, mô liên kết, cơ môi và mạng lưới đầu tận cùng thần kinh cảm giác. Các receptor cơ học, nhiệt và đau giúp môi phát hiện những thay đổi rất nhỏ về chạm, chuyển động, áp lực và nhiệt độ.
Môi không phải một loại mô duy nhất
Từ ngoài vào trong, môi chuyển tiếp qua nhiều kiểu bề mặt khác nhau:
- da mặt phía ngoài;
- vùng đỏ môi (vermilion);
- niêm mạc phía trong môi.
Các vùng này có độ dày biểu mô, độ ẩm, sự sừng hóa và cấu trúc bề mặt khác nhau, vì vậy cùng một kích thích có thể tạo cảm giác hơi khác tùy vị trí.
Vùng đỏ môi có gì đặc biệt?
Vùng đỏ môi là phần chuyển tiếp giữa da và niêm mạc. Bề mặt tương đối mỏng và không giống da có lông thông thường.
Vị trí này liên tục tiếp xúc với không khí, thức ăn, đồ uống và môi của người khác khi hôn nên phải xử lý nhiều thông tin cơ học và nhiệt.
Các receptor cơ học làm gì?
Cảm giác chạm của môi dựa vào các neuron cảm giác cơ học ngưỡng thấp (low-threshold mechanoreceptors) và những đầu tận cùng thần kinh khác trong mô.
Chúng giúp mã hóa những đặc tính như:
- có vật chạm hay không;
- lực chạm;
- vị trí;
- chuyển động;
- rung;
- biến dạng mô.
Không có một receptor duy nhất tạo toàn bộ cảm giác của môi.
Nhiệt và đau có hệ thống riêng
Các neuron cảm giác sinh ba còn tham gia phát hiện nhiệt độ và kích thích có khả năng gây tổn thương.
Những kênh ion thuộc họ TRP có vai trò quan trọng trong cảm nhận nóng, lạnh và một số chất hóa học. Ví dụ, hệ sinh ba có thể tạo cảm giác nóng rát từ capsaicin hoặc mát từ menthol mà không cần vị giác tham gia.
Cơ môi có phải receptor cảm giác không?
Cơ vòng môi và các cơ quanh miệng chủ yếu tạo vận động. Tuy nhiên, não cũng nhận thông tin cảm giác sâu và vị trí từ hệ thống vận động-cảm giác, giúp điều chỉnh lực khi môi đóng, phát âm, ăn uống hoặc tiếp xúc với vật khác.
Tại sao cấu tạo này quan trọng khi hôn?
Hôn tạo một chuỗi biến dạng cơ học liên tục: môi nén, trượt, kéo và thay đổi hình dạng.
Hệ cảm giác phải cập nhật nhanh:
- lực;
- vị trí;
- hướng chuyển động;
- nhiệt;
- độ ẩm.
Do đó, cảm giác khi hôn là kết quả của nhiều hệ receptor hoạt động đồng thời.
Cấu tạo không quyết định sở thích
Cấu trúc cảm giác giải thích tại sao môi có khả năng phát hiện kích thích tinh tế, nhưng không giải thích hoàn toàn tại sao người này thích hôn còn người khác ít thích.
Giá trị dễ chịu và tình dục được quyết định thêm bởi xử lý của não, ký ức và bối cảnh.
Đọc thêm: Dây thần kinh cảm giác ở môi · Viền môi có độ nhạy đặc biệt? · Tiếp xúc rất nhẹ trên môi được cảm nhận như thế nào?