Chức năng tình dục nam thường được nhìn từ cơ quan sinh dục, nhưng quá trình thực tế bắt đầu và được điều phối bởi nhiều hệ thống trong cơ thể. Não bộ, hormone và hệ thần kinh liên tục trao đổi tín hiệu để tạo nên ham muốn, hưng phấn, cương, cực khoái và xuất tinh.
Hiểu sự phối hợp này giúp giải thích vì sao một thay đổi tình dục không nhất thiết bắt nguồn từ chính dương vật.
Não không chỉ “ra lệnh” cho cơ thể
Não tiếp nhận thông tin từ giác quan, ký ức, cảm xúc, sự chú ý và hoàn cảnh rồi xử lý chúng thành phản ứng phù hợp.
Các mạng lưới não liên quan đến động lực, phần thưởng, cảm xúc và điều hòa tự chủ đều có thể tham gia vào trải nghiệm tình dục.
Điều này giải thích một đặc điểm quan trọng: cơ thể không phản ứng chỉ vì có một kích thích vật lý. Trạng thái tinh thần và bối cảnh cũng ảnh hưởng đến cách não xử lý tín hiệu đó.
Hệ thần kinh là đường truyền giữa não và cơ thể
Các dây thần kinh truyền thông tin theo hai chiều.
Tín hiệu cảm giác từ cơ thể đi về hệ thần kinh trung ương. Đồng thời, hệ thần kinh tự chủ điều phối những phản ứng cơ thể mà con người không cần chủ động điều khiển từng bước.
Trong quá trình cương, các tín hiệu thần kinh thích hợp góp phần làm thay đổi trương lực cơ trơn và điều hòa dòng máu tại mô cương.
Các giai đoạn liên quan đến xuất tinh lại đòi hỏi những phản xạ thần kinh và sự phối hợp cơ khác.
Vì vậy, tổn thương thần kinh do một số bệnh, chấn thương hoặc phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục theo nhiều cách.
Hormone tạo ra môi trường sinh học
Hormone không hoạt động như nút bật/tắt tức thời cho mỗi lần hoạt động tình dục. Chúng tạo nên một phần môi trường sinh học mà trong đó não và cơ thể hoạt động.
Testosterone là hormone được nhắc đến nhiều nhất trong sinh lý nam, đặc biệt liên quan đến ham muốn và các chức năng sinh sản. Nhưng hệ nội tiết rộng hơn rất nhiều.
Tuyến yên, vùng dưới đồi, tuyến giáp và các hormone khác đều có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe, năng lượng, tâm trạng và chức năng tình dục.
Vì thế, chỉ tập trung vào một hormone có thể bỏ sót bức tranh lớn hơn.
Ba hệ thống không hoạt động độc lập
Giả sử nồng độ hormone phù hợp nhưng đường truyền thần kinh bị tổn thương; đáp ứng vẫn có thể bị ảnh hưởng.
Ngược lại, hệ thần kinh và mạch máu có thể bình thường nhưng một rối loạn nội tiết đáng kể làm giảm ham muốn.
Ngoài ra, não bộ có thể thay đổi phản ứng tình dục khi con người đang trong trạng thái căng thẳng hoặc bị phân tán chú ý.
Đó là lý do các vấn đề tình dục đôi khi có nhiều yếu tố cùng tồn tại.
Thuốc có thể tác động ở nhiều vị trí khác nhau
Một số thuốc ảnh hưởng đến các chất dẫn truyền thần kinh trong não; một số tác động đến hormone; một số khác ảnh hưởng đến huyết áp hoặc hoạt động của hệ thần kinh.
Do đó, tác dụng tình dục của thuốc không phải lúc nào cũng giống nhau. Có thuốc chủ yếu liên quan đến giảm ham muốn, có thuốc có thể ảnh hưởng đến cực khoái hoặc xuất tinh, và có thuốc có thể liên quan đến khả năng cương.
Không nên tự ngừng thuốc để thử nghiệm vì việc dừng đột ngột một số thuốc có thể gây hại.
Tại sao hiểu cơ chế này có ích?
Nó cho thấy “yếu sinh lý” không thể được giải thích bằng một phép đo duy nhất.
Nếu biểu hiện kéo dài, bác sĩ có thể cần tìm hiểu cả tiền sử sức khỏe, thuốc đang dùng, triệu chứng thần kinh hoặc nội tiết và đặc điểm cụ thể của thay đổi tình dục.
Cơ thể hoạt động như một hệ thống phối hợp. Việc xác định mắt xích nào thực sự có vấn đề có giá trị hơn nhiều so với việc mặc định rằng tất cả đều do hormone hoặc “thể lực nam giới” suy giảm.