Trả lời nhanh
Có thể, đặc biệt khi hoạt động tình dục là tự nguyện, dễ chịu và thỏa mãn. Nhưng “quan hệ làm tâm trạng tốt hơn” không phải quy luật áp dụng cho tất cả mọi người, và không có nghĩa sex là phương pháp điều trị trầm cảm hay rối loạn cảm xúc.
Các nghiên cứu nhật ký hằng ngày cho thấy sau những lần hoạt động tình dục tích cực, một số người báo cáo positive affect cao hơn, negative affect thấp hơn hoặc cảm giác cuộc sống có ý nghĩa hơn trong những giờ hoặc ngày tiếp theo. Một nghiên cứu lớn hơn sử dụng ecological momentary assessment cũng ghi nhận buổi sáng sau khi có quan hệ, người tham gia trung bình báo cáo stress thấp hơn và cảm xúc tích cực hơn.
Điều ngày càng rõ là chất lượng trải nghiệm và mức độ thỏa mãn thường quan trọng hơn chỉ riêng số lần quan hệ.
“Tâm trạng tốt hơn” nghĩa là gì?
Trong nghiên cứu tâm lý, mood hoặc affect không đơn giản chỉ là vui hay buồn. Các nhà nghiên cứu thường phân biệt:
- positive affect: vui vẻ, hứng thú, năng lượng, bình yên, nhiệt tình;
- negative affect: buồn, căng thẳng, khó chịu, lo âu, tức giận;
- stress chủ quan;
- cảm giác ý nghĩa trong cuộc sống;
- mức thỏa mãn;
- cảm giác gần gũi.
Một nghiên cứu theo dõi 152 người trưởng thành trong 21 ngày ghi nhận hoạt động tình dục trong một ngày liên quan với well-being cao hơn vào ngày kế tiếp. Những trải nghiệm được đánh giá có nhiều khoái cảm và intimacy hơn dự đoán positive affect cao hơn và negative affect thấp hơn vào ngày hôm sau. Tuy nhiên đây vẫn không phải randomized controlled trial; người tham gia tự chọn khi nào quan hệ.
Một nghiên cứu ecological momentary assessment khác phân tích 8.452 người với hơn 66.000 quan sát. Khi so sánh cùng một người giữa những ngày khác nhau, vào buổi sáng sau đêm có sex, họ trung bình báo cáo positive affect tốt hơn, stress thấp hơn và coping tốt hơn. Thiết kế within-person giảm bớt một phần healthy-user effect, nhưng vẫn không loại bỏ hết những yếu tố như ngày nghỉ, uống rượu, tình trạng quan hệ hay sự kiện tích cực xảy ra cùng ngày.
Cơ chế có thể là gì?
1. Hệ thống reward
Dopamine có vai trò quan trọng trong motivation, reward prediction, sexual desire và arousal. Nhưng câu “sex tiết dopamine nên bạn vui” quá đơn giản. Dopamine không phải một “hormone hạnh phúc” được đổ vào máu rồi làm tâm trạng tốt hơn; nó là chất dẫn truyền thần kinh hoạt động trong nhiều mạch não.
2. Khoái cảm
Khoái cảm có thể cải thiện affect ngắn hạn. Các hệ opioid nội sinh được cho là tham gia vào sexual pleasure và orgasmic reward, nhưng cơ chế chi tiết ở người còn được suy ra từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau.
3. Cảm giác gần gũi
Một phần hiệu ứng có thể đến từ affection, touch và intimacy hơn là riêng giao hợp. Trong các nghiên cứu experience-sampling ở các cặp đôi, affection giải thích một phần mối liên hệ giữa sex và positive affect.
4. Giảm stress và rumination
Một trải nghiệm tình dục tích cực có thể kéo sự chú ý khỏi công việc, tài chính hay những suy nghĩ lặp đi lặp lại. Đây là cơ chế tâm lý hợp lý nhưng không phải đặc tính độc quyền của sex.
Cực khoái có cần thiết không?
Không nhất thiết. Cực khoái có những thay đổi sinh lý riêng, nhưng các nghiên cứu về tâm trạng cho thấy sự thỏa mãn, khoái cảm, intimacy và chất lượng tương tác có thể quan trọng không kém.
Một người không đạt cực khoái vẫn có thể cảm thấy vui và gần gũi hơn sau sex. Ngược lại, đạt cực khoái không đảm bảo trải nghiệm tâm lý sẽ tích cực.
Quan hệ thường xuyên hơn có làm tâm trạng càng tốt không?
Không có bằng chứng cho một đường thẳng kiểu “càng nhiều càng vui”. Trong nhiều nghiên cứu, sexual satisfaction dự đoán well-being tốt hơn frequency đơn thuần.
Tâm trạng tốt cũng có thể dẫn tới sex
Một nghiên cứu ở 58 phụ nữ theo dõi 36 tuần cho thấy sex hoặc physical affection với bạn tình trong một ngày liên quan với tâm trạng tích cực hơn ngày hôm sau. Nhưng chiều ngược lại cũng xuất hiện: positive mood dự đoán nhiều physical affection và partnered sexual activity hơn vào ngày kế tiếp.
Điều này phù hợp với một vòng lặp hai chiều:
tâm trạng tốt → dễ gần gũi → trải nghiệm tình dục tốt → tâm trạng tiếp tục tốt hơn.
Không nên biến sex thành “thuốc chống trầm cảm”
Nếu một người đang mắc trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn tâm thần khác, hoạt động tình dục không thay thế cho đánh giá và điều trị phù hợp. Ngược lại, các rối loạn tâm thần và một số thuốc điều trị có thể làm giảm ham muốn, khó hưng phấn hoặc khó đạt cực khoái.
Khi sex làm tâm trạng xấu hơn
Quan hệ có thể khiến tâm trạng xấu đi nếu có:
- đau;
- không đồng thuận;
- thất vọng;
- xung đột;
- lo mang thai;
- lo STI;
- áp lực performance;
- cảm giác bị từ chối;
- cảm xúc tiêu cực sau quan hệ.
Vì vậy câu hỏi đúng không chỉ là “có sex hay không?” mà còn là “trải nghiệm đó diễn ra trong hoàn cảnh nào?”
Kết luận
Có bằng chứng tương đối tốt từ các nghiên cứu diary và experience-sampling rằng hoạt động tình dục tích cực, đặc biệt khi thỏa mãn và có sự gần gũi, có thể liên quan với tâm trạng tốt hơn trong ngắn hạn.
Nhưng chưa thể biến điều này thành công thức rằng quan hệ thường xuyên sẽ cải thiện tâm trạng cho tất cả mọi người.
Điều đáng chú ý nhất không phải số lần, mà là sự tự nguyện + khoái cảm + thỏa mãn + intimacy + bối cảnh tâm lý.
Internal link đề xuất: Dopamine và ham muốn tình dục · Cực khoái · Stress và tình dục · Oxytocin · Sức khỏe tinh thần và tình dục · Postcoital dysphoria