Sức khỏe tình dục

1 Tình dục có lợi và hại ra sao? Tình dục là một phần tự nhiên của đời sống con người. Nó không đơn giản là “tốt” hay “xấu”. 2 Quên thuốc tránh thai nên hiểu nguyên tắc xử lý thế nào? Cách xử lý phụ thuộc loại thuốc, số viên bị quên và thời điểm trong vỉ. Nguyên tắc an toàn là xem hướng dẫn của chính loại thuốc hoặc hỏi dược sĩ/bác sĩ, uống lại theo hướng dẫn và dùng biện pháp bổ sung khi được khuyến nghị; không nên áp dụng một quy tắc duy nhất cho mọi loại thuốc. 3 Thuốc tránh thai khẩn cấp có phải thuốc phá thai không? Không. Thuốc tránh thai khẩn cấp nhằm ngăn hoặc trì hoãn quá trình dẫn đến mang thai, chủ yếu là rụng trứng. Nó không chấm dứt một thai đã được thiết lập và không phải thuốc dùng để phá thai. 4 Thuốc tránh thai có ảnh hưởng khả năng sinh sản lâu dài không? Các phương pháp tránh thai hormone có thể làm rụng trứng tạm thời bị ức chế trong lúc sử dụng, nhưng nhìn chung không được xem là nguyên nhân gây vô sinh lâu dài. Thời gian khả năng sinh sản trở lại khác nhau theo phương pháp; sau thuốc tiêm có thể chậm hơn một số phương pháp khác. 5 Bao cao su có thể dùng cùng chất bôi trơn nào? Với bao cao su latex, chất bôi trơn gốc nước hoặc silicone thường tương thích; dầu, vaseline và nhiều sản phẩm gốc dầu có thể làm latex yếu đi và tăng nguy cơ rách. Với vật liệu bao cao su khác, nên kiểm tra hướng dẫn của nhà sản xuất. 6 Theo dõi chu kỳ để tránh thai có hạn chế gì? Theo dõi khả năng sinh sản có thể được dùng để tránh thai khi thực hiện theo một phương pháp được hướng dẫn, nhưng rụng trứng có thể thay đổi và tinh trùng có thể sống nhiều ngày. Chỉ dựa vào một ứng dụng lịch hoặc giả định ngày rụng trứng cố định có thể không đủ đáng tin cậy. 7 Xuất tinh ngoài có đáng tin cậy không? Xuất tinh ngoài có thể giảm nguy cơ mang thai so với xuất tinh trong âm đạo nhưng phụ thuộc rất nhiều vào việc rút ra đúng thời điểm trong mỗi lần quan hệ. Đây không phải một trong những phương pháp tránh thai hiệu quả nhất trong sử dụng thực tế và không bảo vệ khỏi STI. 8 Thắt ống dẫn trứng là gì? Thắt hoặc triệt sản ống dẫn trứng là biện pháp tránh thai lâu dài bằng cách chặn, cắt hoặc loại bỏ đường đi qua ống dẫn trứng, làm tinh trùng và noãn không thể gặp nhau theo đường tự nhiên. Đây nên được xem là lựa chọn vĩnh viễn, dù một số kỹ thuật đảo ngược có thể được thử trong những trường hợp chọn lọc. 9 Tiêm tránh thai hoạt động thế nào? Thuốc tiêm tránh thai chứa progestin và được tiêm theo lịch. Nó ngăn rụng trứng và làm đặc chất nhầy cổ tử cung. Hiệu quả cao khi các mũi được thực hiện đúng thời điểm, nhưng khả năng sinh sản có thể mất một thời gian mới trở lại sau khi ngừng. 10 Vòng âm đạo tránh thai là gì? Vòng âm đạo tránh thai là một vòng mềm chứa hormone được đặt trong âm đạo theo lịch sử dụng của sản phẩm. Hormone giúp ngăn rụng trứng và làm đặc chất nhầy cổ tử cung. Đây là biện pháp tránh thai, không phải biện pháp phòng STI. 11 Miếng dán tránh thai là gì? Miếng dán tránh thai là phương pháp hormone được dán lên da theo lịch và giải phóng hormone vào máu. Nó thường ngăn rụng trứng, làm đặc chất nhầy cổ tử cung và thay đổi nội mạc. Miếng dán không bảo vệ khỏi STI. 12 Que cấy tránh thai hoạt động thế nào? Que cấy tránh thai là một que nhỏ đặt dưới da cánh tay, giải phóng progestin. Nó chủ yếu ức chế rụng trứng và làm đặc chất nhầy cổ tử cung. Vì hoạt động liên tục và không phụ thuộc vào việc nhớ dùng mỗi ngày, hiệu quả tránh thai thực tế rất cao. 13 IUD đồng và IUD nội tiết khác nhau thế nào? IUD đồng không chứa hormone và tạo môi trường làm tinh trùng khó hoạt động; IUD nội tiết giải phóng progestin, chủ yếu làm đặc chất nhầy cổ tử cung và làm nội mạc tử cung mỏng hơn. Cả hai đều rất hiệu quả nhưng ảnh hưởng đến kinh nguyệt có thể khác nhau. 14 Vòng tránh thai IUD là gì? IUD là một dụng cụ nhỏ được nhân viên y tế đặt trong tử cung để tránh thai lâu dài. Có IUD đồng và IUD nội tiết. Đây là những phương pháp tránh thai có thể đảo ngược, hiệu quả rất cao và không cần người dùng nhớ sử dụng mỗi ngày. 15 Thuốc tránh thai khẩn cấp hoạt động như thế nào? Thuốc tránh thai khẩn cấp chủ yếu trì hoãn hoặc ngăn rụng trứng để giảm khả năng thụ tinh sau quan hệ có nguy cơ. Thuốc hoạt động tốt hơn khi dùng càng sớm càng tốt và không chấm dứt một thai đã được thiết lập. 16 Thuốc tránh thai hằng ngày hoạt động ra sao? Thuốc tránh thai hằng ngày sử dụng hormone để ngăn mang thai, chủ yếu bằng cách ức chế rụng trứng ở nhiều loại thuốc, đồng thời làm đặc chất nhầy cổ tử cung và thay đổi nội mạc tử cung. Hiệu quả phụ thuộc vào loại thuốc và việc sử dụng đúng lịch. 17 Bao cao su hoạt động như thế nào? Bao cao su tạo một hàng rào vật lý giúp ngăn tinh trùng đi vào đường sinh dục và giảm tiếp xúc với dịch cơ thể. Khi được dùng đúng trong mỗi lần quan hệ, bao cao su giúp tránh thai và còn có lợi thế quan trọng là giảm nguy cơ lây truyền nhiều STI. 18 Khám sức khỏe tình dục thường gồm những gì? Khám sức khỏe tình dục thường bắt đầu bằng trao đổi riêng tư về triệu chứng, hoạt động tình dục, biện pháp bảo vệ, tránh thai và nguy cơ STI. Tùy nhu cầu, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc mẫu tại vị trí tiếp xúc; không phải ai cũng cần khám cơ quan sinh dục. 19 Khi nào tổn thương hoặc vết loét vùng sinh dục cần khám? Vết loét, mụn nước, khối mới, phát ban hoặc tổn thương vùng sinh dục nên được đánh giá nếu mới xuất hiện, đau, tái phát, không lành, chảy máu hoặc có nguy cơ STI. Không nên tự chẩn đoán chỉ bằng hình ảnh vì nhiều tình trạng có biểu hiện giống nhau. 20 Khi nào tiết dịch bất thường nên được đánh giá y tế? Tiết dịch nên được đánh giá khi có thay đổi mới rõ rệt về màu, mùi, lượng hoặc tính chất, đặc biệt nếu kèm ngứa, rát, đau khi tiểu, đau vùng chậu, chảy máu, sốt hoặc nguy cơ STI. Dịch sinh dục bình thường vẫn có thể thay đổi theo hormone và chu kỳ. 21 Đau khi quan hệ có thể liên quan những nguyên nhân nào? Đau khi quan hệ có thể liên quan khô hoặc thiếu bôi trơn, nhiễm trùng, thay đổi hormone, sàn chậu, bệnh da, endometriosis, đau vùng chậu, tổn thương hoặc yếu tố tâm lý. Đau lặp lại không nên được xem là điều bắt buộc phải chịu. 22 Vaccine HPV có tác dụng gì? Vaccine HPV giúp phòng các type HPV gây phần lớn ung thư liên quan HPV và nhiều trường hợp mụn cóc sinh dục. Vaccine phòng nhiễm mới tốt nhất khi tiêm trước khi phơi nhiễm, nhưng nhiều người đã có hoạt động tình dục vẫn có thể được hưởng lợi tùy tuổi và hướng dẫn y tế. 23 PEP là gì? PEP là thuốc dự phòng HIV sau một phơi nhiễm có nguy cơ. PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt và không muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm; liệu trình thường kéo dài 28 ngày. Đây là biện pháp khẩn cấp, không thay thế PrEP khi nguy cơ lặp lại. 24 PrEP là gì? PrEP là thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ mắc HIV. Khi sử dụng đúng theo phác đồ phù hợp, PrEP làm giảm mạnh nguy cơ nhiễm HIV. PrEP không phòng các STI khác và không phải biện pháp tránh thai. 25 Bao cao su giảm nguy cơ STI như thế nào? Bao cao su tạo hàng rào giúp giảm tiếp xúc với tinh dịch, dịch âm đạo và niêm mạc, nhờ đó giảm nguy cơ nhiều STI khi được dùng đúng và nhất quán. Tuy nhiên nó không bảo vệ tuyệt đối khỏi các STI có thể lây qua vùng da không được bao phủ, như HPV hoặc herpes. 26 Viêm gan B có thể lây qua đường tình dục không? Có. Virus viêm gan B có thể lây qua máu và dịch cơ thể, bao gồm qua quan hệ tình dục. Vaccine viêm gan B là biện pháp phòng ngừa rất hiệu quả; người chưa biết tình trạng miễn dịch có thể trao đổi với cơ sở y tế về tiêm chủng và xét nghiệm. 27 Giang mai là gì? Giang mai là STI do vi khuẩn Treponema pallidum gây ra. Bệnh diễn tiến qua nhiều giai đoạn và triệu chứng có thể biến mất dù nhiễm trùng vẫn còn. Xét nghiệm và điều trị sớm rất quan trọng vì giang mai không điều trị có thể gây biến chứng nghiêm trọng. 28 Lậu là gì? Lậu là STI do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra và có thể nhiễm ở cơ quan sinh dục, trực tràng hoặc họng. Nhiều trường hợp không có triệu chứng. Điều trị cần theo hướng dẫn y tế vì tình trạng kháng kháng sinh là vấn đề quan trọng. 29 Chlamydia là gì? Chlamydia là STI do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra. Nhiều người không có triệu chứng; khi có, có thể gồm tiết dịch, đau khi tiểu hoặc đau vùng chậu. Chlamydia có thể điều trị bằng kháng sinh, nhưng nếu không điều trị có thể gây biến chứng. 30 Herpes sinh dục là gì? Herpes sinh dục là nhiễm virus herpes simplex, thường do HSV-1 hoặc HSV-2. Virus có thể gây mụn nước hoặc vết loét tái phát, nhưng nhiều người có triệu chứng nhẹ hoặc không nhận ra. Virus vẫn có thể lây khi không nhìn thấy tổn thương. 31 HPV là gì? HPV là nhóm virus papilloma ở người gồm nhiều type. Một số type gây mụn cóc sinh dục, trong khi các type nguy cơ cao có thể gây những biến đổi tế bào dẫn đến một số ung thư. HPV rất phổ biến và vaccine có thể phòng nhiều type quan trọng. 32 HIV không lây qua những tiếp xúc thông thường nào? HIV không lây qua ôm, bắt tay, dùng chung nhà vệ sinh, ăn chung, ho, hắt hơi, mồ hôi, nước mắt hay sinh hoạt xã hội thông thường. Virus cũng không lây qua muỗi. Hiểu đúng đường lây giúp giảm kỳ thị và tập trung vào biện pháp phòng ngừa thực sự hiệu quả. 33 HIV lây truyền như thế nào? HIV có thể lây khi một số dịch cơ thể chứa virus tiếp xúc với niêm mạc, mô tổn thương hoặc trực tiếp vào máu. Các đường quan trọng gồm quan hệ tình dục không được bảo vệ phù hợp, dùng chung dụng cụ tiêm và truyền từ mẹ sang con nếu không được dự phòng/điều trị. 34 Khi nào nên xét nghiệm STI? Nhu cầu xét nghiệm phụ thuộc loại tiếp xúc, số bạn tình, việc sử dụng biện pháp bảo vệ, thai kỳ, triệu chứng và nguy cơ cá nhân. Nên xét nghiệm khi có phơi nhiễm đáng lo, bạn tình được chẩn đoán STI, có triệu chứng, hoặc theo lịch sàng lọc được khuyến nghị cho nhóm của mình. 35 STI có thể không có triệu chứng không? Có. Chlamydia, lậu, HPV, herpes, HIV và nhiều STI khác có thể không gây triệu chứng trong một khoảng thời gian. Vì vậy không thể chỉ nhìn hoặc dựa vào cảm giác khỏe mạnh để biết chắc một người có STI hay không. 36 STI là gì? STI là viết tắt của sexually transmitted infection – nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục. STI có thể do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây ra và lây qua một số hình thức tiếp xúc tình dục; nhiều STI có thể không có triệu chứng. 37 Sức khỏe tình dục là gì? Sức khỏe tình dục là trạng thái khỏe mạnh về thể chất, cảm xúc, tinh thần và xã hội liên quan đến tình dục, chứ không chỉ là không có bệnh. Nó bao gồm kiến thức đúng, khả năng chăm sóc cơ thể, quan hệ có sự đồng thuận, phòng ngừa STI và mang thai ngoài ý muốn, cũng như tiếp cận dịch vụ y tế khi cần. 38 Phương pháp tránh thai nào có hiệu quả cao nhất? 39 Thắt ống dẫn tinh là gì?