Sự mới lạ (novelty) có thể làm tăng chú ý, động lực và hưng phấn vì não thường phản ứng mạnh với những tín hiệu mới, bất ngờ hoặc khó dự đoán hơn so với những tín hiệu đã trở nên quen thuộc. Trong tình dục, điều này có thể giúp giải thích vì sao một người hoặc một tình huống mới đôi khi tạo cảm giác kích thích mạnh hơn.
Tuy nhiên, novelty không phải “công tắc ham muốn” và không có nghĩa con người buộc phải liên tục tìm người mới. Sự mới lạ có thể xuất hiện ngay trong một mối quan hệ ổn định thông qua bối cảnh, cách tương tác, trải nghiệm chung hoặc sự thay đổi trong attention.
Não đặc biệt chú ý đến điều mới
Hệ thần kinh được thiết kế để phát hiện thay đổi trong môi trường. Một tín hiệu mới thường thu hút attention nhiều hơn tín hiệu lặp lại vì nó chứa thông tin chưa biết và có thể mang lại phần thưởng hoặc nguy cơ.
Trong các hệ thống học tập và phần thưởng, dopamine tham gia vào việc cập nhật dự đoán và phản ứng với sự khác biệt giữa điều mong đợi và điều thực sự xảy ra. Nhưng gọi dopamine là “chất gây nghiện sự mới lạ” sẽ là quá đơn giản.
Điều quan trọng là novelty làm tăng tính nổi bật của kích thích, từ đó có thể làm một tín hiệu tình dục dễ thu hút sự chú ý hơn.
Habituation: vì sao kích thích quen thuộc có thể bớt mạnh?
Habituation là hiện tượng phản ứng giảm dần khi một kích thích lặp đi lặp lại mà không có thay đổi đáng kể. Đây là cơ chế phổ biến của hệ thần kinh, không chỉ trong tình dục.
Một âm thanh mới ban đầu rất dễ nhận ra nhưng sau một thời gian có thể “biến mất” khỏi sự chú ý. Tương tự, một số tín hiệu tình dục quen thuộc có thể tạo ít novelty hơn sau nhiều lần tiếp xúc.
Điều này không có nghĩa attraction hoặc tình cảm đã biến mất. Nó chỉ cho thấy mức độ chú ý và phản ứng với một tín hiệu có thể thay đổi theo độ quen thuộc.
Coolidge effect là gì?
Trong nghiên cứu động vật, thuật ngữ Coolidge effect được dùng để mô tả việc một số con đực phục hồi hành vi giao phối khi xuất hiện bạn tình mới sau khi phản ứng với bạn tình quen thuộc đã giảm.
Hiện tượng này thường được truyền thông dùng để giải thích con người, nhưng cần thận trọng. Con người có nhận thức, đạo đức, quan hệ xã hội, ký ức và khả năng kiểm soát hành vi phức tạp hơn rất nhiều.
Việc quan sát một hiệu ứng ở động vật không cho phép kết luận rằng đàn ông “sinh ra để tìm của lạ” hoặc rằng novelty tất yếu dẫn đến ngoại tình.
Novelty và sexual arousal ở người
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy mức phản ứng với kích thích tình dục có thể giảm sau khi lặp lại và tăng trở lại khi xuất hiện kích thích mới. Điều này phù hợp với cơ chế habituation và novelty.
Nhưng phản ứng trong phòng thí nghiệm không tương đương với ham muốn trong đời sống thực. Ngoài novelty, trải nghiệm với một người còn chịu ảnh hưởng của tình cảm, an toàn, sự gần gũi, xung đột, stress và kỳ vọng.
Vì sao người mới có thể gây chú ý mạnh?
Một người mới chứa nhiều thông tin chưa biết: khuôn mặt mới, giọng mới, mùi mới, cách nói chuyện mới và sự không chắc chắn về tương tác. Tất cả điều đó làm não phải phân bổ attention để cập nhật mô hình về người này.
Nếu những tín hiệu mới đồng thời được đánh giá tích cực, attraction có thể trở nên mạnh. Nhưng attraction vẫn không đồng nghĩa với desire hoặc intention.
Sự mới lạ có nhất thiết cần một người mới?
Không. Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất.
Novelty có thể đến từ một trải nghiệm mới với cùng một bạn đời, thay đổi môi trường, một cuộc trò chuyện khác thường, sự khám phá một khía cạnh chưa từng biết của nhau hoặc đơn giản là thay đổi cách attention được phân bổ.
Nói cách khác, “mới” đối với não là thông tin mới, không nhất thiết là “người mới”.
Novelty khác fantasy như thế nào?
Fantasy có thể tạo novelty ở mức tưởng tượng. Một suy nghĩ mới có thể làm tăng sự chú ý và hưng phấn vì nó khác với những kịch bản quen thuộc.
Tuy nhiên, có một fantasy mới không đồng nghĩa với muốn thực hiện nó. Fantasy là nội dung tâm trí; intention là quyết định; behavior là hành động.
Tại sao novelty không phải lúc nào cũng tăng ham muốn?
Một tình huống mới cũng có thể làm tăng lo âu hoặc cảm giác không an toàn. Nếu hệ thống ức chế hoạt động mạnh, novelty có thể làm hưng phấn giảm thay vì tăng.
Đây là lý do cùng một trải nghiệm mới có thể khiến người này hứng thú nhưng khiến người khác mất ham muốn.
Sự mới lạ có liên quan đến việc ham muốn giảm theo thời gian không?
Có thể là một phần. Khi mối quan hệ trở nên rất quen thuộc, novelty trung bình có thể giảm. Nhưng ham muốn trong quan hệ lâu dài chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác như stress, phân công cuộc sống, xung đột, sức khỏe, giấc ngủ và cảm giác gần gũi.
Do đó, không thể dùng novelty như lời giải thích duy nhất cho mọi trường hợp giảm ham muốn.
Kết luận
Sự mới lạ có thể làm tăng hưng phấn và ham muốn vì nó thu hút attention, tạo bất ngờ và làm hệ thống phần thưởng phải cập nhật thông tin. Habituation giúp giải thích vì sao kích thích lặp lại đôi khi giảm sức nổi bật.
Nhưng novelty không đồng nghĩa với nhu cầu tìm bạn tình mới. Nó có thể xuất hiện trong chính một mối quan hệ lâu dài, và tác động của nó phụ thuộc mạnh vào bối cảnh, cảm giác an toàn và khác biệt cá nhân.
Câu hỏi liên quan
- Habituation ảnh hưởng đến hưng phấn tình dục như thế nào?
- Coolidge effect có áp dụng trực tiếp cho con người không?
- Vì sao người mới có thể tạo cảm giác kích thích mạnh hơn?
- Có thể tạo cảm giác mới lạ trong một mối quan hệ lâu dài không?
- Sự mới lạ có phải nguyên nhân chính khiến ham muốn với bạn đời giảm?