Ham muốn tình dục với một người có thể giảm theo thời gian vì hệ thống tình dục của con người chịu ảnh hưởng đồng thời của sự quen thuộc, novelty, chất lượng quan hệ, stress, sức khỏe, giấc ngủ, tuổi tác và bối cảnh sống. Giảm ham muốn không tự động có nghĩa hết yêu, không còn thấy bạn đời hấp dẫn hoặc mối quan hệ “có vấn đề”.
Trong mối quan hệ lâu dài, sự thay đổi từ giai đoạn mới mẻ sang quen thuộc là bình thường. Não không còn xử lý người kia như một nguồn thông tin hoàn toàn mới, và nhiều yếu tố thực tế của cuộc sống bắt đầu cạnh tranh với attention dành cho tình dục.
Sự quen thuộc làm giảm novelty
Một người mới thường chứa nhiều tín hiệu chưa biết. Khi quan hệ kéo dài, não trở nên dự đoán tốt hơn về khuôn mặt, giọng nói, cách phản ứng và thói quen của bạn đời.
Quá trình này có thể làm mức novelty giảm. Trong một số người, giảm novelty đồng nghĩa với giảm sự kích thích tự phát trước những tín hiệu từng rất mạnh ở giai đoạn đầu.
Điều này không nhất thiết làm attraction biến mất; nó chỉ thay đổi mức độ nổi bật của tín hiệu.
Habituation có thể góp phần
Hệ thần kinh có xu hướng phản ứng ít hơn với các kích thích lặp lại. Đây là habituation. Trong bối cảnh tình dục, một số kiểu kích thích hoặc kịch bản lặp lại quá đều có thể trở nên ít thu hút attention hơn.
Tuy nhiên, habituation không phải lời giải thích duy nhất và cũng không xảy ra giống nhau ở mọi người.
Đời sống thực tạo nhiều “phanh” hơn theo thời gian
Khi một mối quan hệ phát triển, hai người có thể đồng thời phải quản lý công việc, con cái, tài chính, sức khỏe, trách nhiệm gia đình và thiếu ngủ.
Những yếu tố này có thể làm hệ thống ức chế tăng hoạt động hoặc đơn giản là làm attention và năng lượng dành cho tình dục giảm xuống.
Do đó, ham muốn thấp hơn có thể phản ánh môi trường sống chứ không phản ánh mức yêu thương.
Xung đột và cảm xúc chưa được giải quyết
Ham muốn thường khó xuất hiện khi một người đang cảm thấy giận, thất vọng, bị xem nhẹ hoặc không an toàn trong mối quan hệ.
Não đánh giá tình dục trong bối cảnh xã hội. Nếu đối tác đang được mã hóa cùng với xung đột hoặc căng thẳng, các tín hiệu vốn từng hấp dẫn có thể tạo ít động lực hơn.
Stress và thiếu ngủ có thể làm giảm libido chung
Một người có thể giảm ham muốn với bạn đời không phải vì attraction đã thay đổi mà vì libido tổng thể đang giảm. Stress, thiếu ngủ, bệnh lý, thuốc hoặc thay đổi hormone đều có thể góp phần.
Đây là lý do cần phân biệt “tôi ít ham muốn với người này” và “tôi ít ham muốn nói chung”. Hai tình huống có thể có nguyên nhân khác nhau.
Thay đổi cơ thể và sức khỏe
Tuổi tác, bệnh mạn tính, đau, thay đổi hormone hoặc tác dụng phụ của thuốc có thể làm trải nghiệm tình dục khác đi. Nếu hưng phấn trở nên khó hơn hoặc hoạt động tình dục gây khó chịu, động lực hướng đến tình dục có thể giảm theo thời gian.
Điều này không nên được diễn giải đơn giản là “hết hấp dẫn”.
Ham muốn tự phát có thể giảm nhưng ham muốn đáp ứng vẫn còn
Trong nhiều mối quan hệ lâu dài, một người có thể ít trải nghiệm cảm giác “tự nhiên muốn ngay” nhưng vẫn có khả năng xuất hiện desire khi có bối cảnh gần gũi, thư giãn và kích thích phù hợp.
Đây là điểm mà mô hình của Rosemary Basson đặc biệt hữu ích. Nó cho thấy giảm spontaneous desire không nhất thiết bằng mất khả năng hứng thú tình dục.
Không nên dùng ham muốn làm thước đo tình yêu
Tình yêu và ham muốn có liên quan nhưng không phải một biến số. Một người có thể yêu sâu sắc nhưng libido thấp vì stress hoặc sức khỏe. Một người cũng có thể trải nghiệm attraction hoặc desire với người khác mà không có ý định hành động.
Do đó, việc ham muốn với bạn đời thay đổi cần được hiểu trong bối cảnh thay vì dùng như bằng chứng trực tiếp về tình cảm.
Novelty có thể được tái tạo không?
Não có thể trải nghiệm sự mới lạ ngay trong một quan hệ lâu dài. Những hoạt động mới, bối cảnh mới, cách giao tiếp mới hoặc sự khám phá những khía cạnh chưa biết của nhau đều có thể làm attention tăng trở lại.
Điều quan trọng là không biến điều này thành “mẹo bắt buộc phải kích thích”. Mục tiêu là hiểu rằng tính dự đoán và thói quen có thể ảnh hưởng đến hệ thống phần thưởng, và việc làm mới trải nghiệm có thể hữu ích với một số cặp đôi.
Khi nào nên quan tâm?
Nếu ham muốn giảm rõ rệt, kéo dài và gây khó chịu cho bản thân hoặc mối quan hệ, có thể xem xét đồng thời sức khỏe, thuốc, hormone khi phù hợp, stress, giấc ngủ và chất lượng quan hệ.
Không nên tự động kết luận nguyên nhân là tâm lý hoặc thể chất trước khi đánh giá toàn bộ bối cảnh.
Kết luận
Ham muốn với một người có thể giảm theo thời gian vì sự quen thuộc, habituation, giảm novelty, stress, thiếu ngủ, thay đổi sức khỏe và dynamics của mối quan hệ. Không có một nguyên nhân duy nhất áp dụng cho mọi cặp đôi.
Quan trọng nhất, giảm ham muốn không đồng nghĩa hết yêu. Desire là một hệ thống động lực biến thiên theo thời gian và có thể thay đổi độc lập với tình cảm gắn bó.
Câu hỏi liên quan
- Sự mới lạ có vai trò gì trong ham muốn lâu dài?
- Giảm ham muốn có đồng nghĩa hết yêu không?
- Ham muốn tự phát và ham muốn đáp ứng khác nhau thế nào?
- Stress và thiếu ngủ ảnh hưởng đến ham muốn với bạn đời ra sao?
- Khi nào giảm ham muốn kéo dài nên được đánh giá chuyên môn?