Giải thích trong 30 giây: Cổ tử cung là phần thấp và hẹp của tử cung, nằm sâu trong vùng chậu và nối tử cung với âm đạo. Ở giữa cổ tử cung có một ống nhỏ gọi là ống cổ tử cung, tạo đường thông giữa buồng tử cung và âm đạo. Máu kinh đi qua đây để ra ngoài, tinh trùng có thể đi qua đây để vào tử cung, và khi sinh con qua đường âm đạo, cổ tử cung phải mở rộng đáng kể để thai nhi đi qua.
Cổ tử cung là gì?
Cổ tử cung, tiếng Anh là cervix, là phần thấp nhất của tử cung.
Nó có hình dạng gần giống một đoạn ống ngắn, nối phần thân tử cung ở phía trên với âm đạo ở phía dưới.
Cổ tử cung không phải là một cơ quan tách rời khỏi tử cung. Nó là một phần của tử cung nhưng có cấu tạo và chức năng đặc biệt.
Cổ tử cung tham gia vào nhiều quá trình quan trọng như:
- Kinh nguyệt.
- Sự di chuyển của tinh trùng.
- Khả năng sinh sản.
- Thai kỳ.
- Chuyển dạ và sinh con.
- Bảo vệ tử cung khỏi một số tác nhân từ âm đạo.
Cổ tử cung nằm ở đâu?
Cổ tử cung nằm sâu trong vùng chậu, ở đầu trên của âm đạo và phía dưới thân tử cung.
Nếu hình dung đường đi từ bên ngoài vào trong, thứ tự cơ bản là:
Âm hộ → cửa âm đạo → âm đạo → cổ tử cung → tử cung.
Như vậy, cổ tử cung nằm ở điểm chuyển tiếp giữa âm đạo và tử cung.
Nó không nằm ở phần sinh dục có thể nhìn thấy từ bên ngoài.
Cổ tử cung nằm ở đâu so với âm đạo?
Cổ tử cung nằm ở đầu sâu nhất của âm đạo.
Phần trên của âm đạo bao quanh một phần cổ tử cung. Vì vậy, khi bác sĩ thực hiện khám phụ khoa bằng dụng cụ phù hợp, bề mặt phía ngoài của cổ tử cung có thể được quan sát qua âm đạo.
Tuy nhiên, trong sinh hoạt bình thường, cổ tử cung nằm sâu bên trong và không thể nhìn thấy chỉ bằng cách quan sát âm hộ.
Cổ tử cung nằm ở đâu so với tử cung?
Cổ tử cung là phần dưới cùng của tử cung.
Phía trên cổ tử cung là phần thân tử cung, nơi nội mạc tử cung phát triển và nơi thai thường làm tổ khi mang thai.
Phía dưới cổ tử cung là âm đạo.
Có thể hình dung cổ tử cung giống như một “cửa ngõ” giữa tử cung và âm đạo, mặc dù cấu tạo thực tế phức tạp hơn một chiếc cửa đơn giản.
Cổ tử cung có cấu tạo như thế nào?
Cổ tử cung có thể được chia thành những vùng chính dựa trên vị trí và cấu tạo giải phẫu.
Phần nằm phía trên âm đạo
Một phần cổ tử cung nằm cao hơn vùng âm đạo và liên tục với thân tử cung.
Phần này không thể quan sát trực tiếp qua âm đạo trong khám thông thường.
Phần nhô vào âm đạo
Một phần của cổ tử cung nhô nhẹ vào đầu trên của âm đạo.
Đây là phần bác sĩ có thể nhìn thấy khi khám phụ khoa bằng mỏ vịt.
Bề mặt này có một lỗ nhỏ ở giữa gọi là lỗ cổ tử cung ngoài.
Ống cổ tử cung là gì?
Bên trong cổ tử cung có một đường ống nhỏ gọi là ống cổ tử cung.
Ống này tạo đường thông giữa buồng tử cung và âm đạo.
Ở phía dưới, ống cổ tử cung mở vào âm đạo qua lỗ cổ tử cung ngoài.
Ở phía trên, nó thông với buồng tử cung qua lỗ cổ tử cung trong.
Đây là con đường mà máu kinh đi qua để xuống âm đạo, và cũng là con đường mà tinh trùng có thể đi qua để tiến vào tử cung.
Lỗ cổ tử cung là gì?
Phần giữa bề mặt cổ tử cung có một lỗ nhỏ gọi là lỗ cổ tử cung ngoài.
Hình dạng lỗ này có thể khác nhau giữa từng người.
Ở người chưa từng sinh qua đường âm đạo, lỗ cổ tử cung có thể trông tương đối tròn hoặc nhỏ.
Sau khi sinh qua đường âm đạo, hình dạng có thể trở nên rộng hoặc giống một khe hơn.
Những khác biệt này có thể là kết quả bình thường của quá trình sinh con.
Cổ tử cung có lớn không?
Cổ tử cung là một cấu trúc tương đối nhỏ so với toàn bộ tử cung.
Kích thước và hình dạng thay đổi theo từng người, tuổi, hormone, thai kỳ và việc đã từng sinh con hay chưa.
Không nên xem một con số duy nhất là kích thước bắt buộc cho tất cả mọi người.
Cổ tử cung có chức năng gì?
Cổ tử cung đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau tùy từng giai đoạn của chu kỳ sinh sản.
Cho phép máu kinh đi ra
Khi nội mạc tử cung bong ra trong kỳ kinh, máu và mô đi từ tử cung qua ống cổ tử cung rồi xuống âm đạo để ra ngoài cơ thể.
Cho phép tinh trùng đi vào tử cung
Tinh trùng có thể đi từ âm đạo qua cổ tử cung để vào tử cung.
Tuy nhiên, mức độ thuận lợi của quá trình này thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt vì dịch nhầy cổ tử cung thay đổi dưới ảnh hưởng của hormone.
Tạo hàng rào bảo vệ
Dịch nhầy cổ tử cung và cấu trúc của ống cổ tử cung giúp tạo một hàng rào giữa môi trường âm đạo và tử cung.
Điều này góp phần hạn chế sự di chuyển tự do của nhiều tác nhân từ âm đạo lên phần trên của hệ sinh sản.
Giữ thai trong thai kỳ
Trong phần lớn thai kỳ, cổ tử cung duy trì trạng thái tương đối chắc và đóng.
Dịch nhầy trong cổ tử cung cũng trở nên đặc hơn và góp phần hình thành nút nhầy cổ tử cung.
Mở ra khi sinh con
Khi chuyển dạ, cổ tử cung trải qua những thay đổi lớn.
Nó mềm hơn, mỏng dần và mở rộng để thai nhi có thể đi từ tử cung xuống âm đạo.
Dịch nhầy cổ tử cung là gì?
Cổ tử cung tạo ra dịch nhầy cổ tử cung.
Tính chất của dịch này thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt dưới ảnh hưởng của estrogen và progesterone.
Ở một số giai đoạn, dịch có thể đặc và ít hơn.
Gần thời điểm rụng trứng, dịch thường trở nên trong, trơn và dễ kéo sợi hơn ở nhiều người.
Những thay đổi này có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tinh trùng di chuyển qua cổ tử cung trong khoảng thời gian có khả năng thụ thai cao.
Cổ tử cung thay đổi thế nào trong chu kỳ kinh?
Cổ tử cung không hoàn toàn giữ nguyên trạng thái trong suốt chu kỳ.
Hormone có thể ảnh hưởng đến:
- Độ mềm của cổ tử cung.
- Vị trí tương đối trong âm đạo.
- Độ mở của lỗ cổ tử cung.
- Lượng dịch nhầy.
- Độ đặc và tính kéo sợi của dịch.
Tuy nhiên, mức độ thay đổi rất khác nhau giữa từng người và không nên dùng việc tự kiểm tra cổ tử cung như một phương pháp duy nhất để xác định rụng trứng hoặc tình trạng sinh sản.
Cổ tử cung có thay đổi vị trí không?
Có thể có những thay đổi nhỏ về vị trí tương đối.
Cổ tử cung có thể nằm cao hoặc thấp hơn một chút trong âm đạo tùy thời điểm của chu kỳ, hormone và cấu trúc vùng chậu.
Vị trí của tử cung cũng khác nhau giữa từng người, chẳng hạn tử cung có thể ngả trước hoặc ngả sau ở các mức độ khác nhau.
Những khác biệt này có thể làm cảm giác về vị trí cổ tử cung không giống nhau ở tất cả mọi người.
Có thể tự sờ thấy cổ tử cung không?
Ở một số người, cổ tử cung có thể được chạm tới bằng ngón tay khi đưa vào sâu trong âm đạo.
Nó có thể được cảm nhận như một cấu trúc tương đối chắc với một vùng lõm hoặc lỗ nhỏ ở giữa.
Tuy nhiên, cổ tử cung có thể nằm cao hơn ở một số thời điểm và không phải ai cũng dễ chạm tới.
Không cần tự kiểm tra cổ tử cung thường xuyên để xác định cơ thể có “bình thường” hay không.
Cổ tử cung có đau không?
Cổ tử cung có hệ thống thần kinh và có thể tạo cảm giác khi bị tác động.
Mức độ cảm nhận khác nhau giữa từng người.
Một số người có thể cảm thấy áp lực hoặc khó chịu khi cổ tử cung bị chạm mạnh, trong khi người khác ít cảm nhận hơn.
Đau vùng chậu hoặc đau sâu kéo dài không nên được mặc định là “đau cổ tử cung” vì nhiều cơ quan và cấu trúc khác nằm trong cùng khu vực.
Cổ tử cung thay đổi khi mang thai thế nào?
Thai kỳ tạo ra nhiều thay đổi ở cổ tử cung.
Lưu lượng máu tăng và hormone làm mô cổ tử cung mềm hơn.
Trong phần lớn thai kỳ, cổ tử cung vẫn đóng để hỗ trợ giữ thai bên trong tử cung.
Dịch cổ tử cung cũng trở nên đặc hơn và góp phần hình thành nút nhầy.
Gần cuối thai kỳ, cổ tử cung bắt đầu trải qua quá trình chuẩn bị cho chuyển dạ.
Cổ tử cung mở như thế nào khi sinh?
Trong chuyển dạ, cổ tử cung trải qua hai thay đổi quan trọng:
- Xóa cổ tử cung: cổ tử cung trở nên ngắn và mỏng hơn.
- Mở cổ tử cung: lỗ cổ tử cung mở rộng dần.
Khi mở đủ, thai nhi có thể đi từ tử cung qua cổ tử cung rồi xuống âm đạo.
Đây là một quá trình sinh lý rất khác với trạng thái bình thường ngoài thai kỳ.
Cổ tử cung thay đổi sau sinh không?
Có.
Sau sinh, cổ tử cung dần co lại và hồi phục, nhưng hình dạng có thể không hoàn toàn giống trước thai kỳ.
Đặc biệt, lỗ cổ tử cung ngoài có thể thay đổi hình dạng sau sinh qua đường âm đạo.
Đây có thể là một thay đổi giải phẫu bình thường.
Cổ tử cung thay đổi khi mãn kinh thế nào?
Khi estrogen giảm sau mãn kinh, các mô sinh dục và cổ tử cung có thể thay đổi.
Cổ tử cung có thể trở nên nhỏ hơn, trong khi lượng và tính chất dịch nhầy cũng thay đổi.
Vùng chuyển tiếp của các loại tế bào trên cổ tử cung cũng có thể di chuyển sâu hơn vào ống cổ tử cung theo tuổi.
Những thay đổi này là một trong các lý do việc tầm soát cổ tử cung được thực hiện theo hướng dẫn phù hợp với độ tuổi và tiền sử của từng người.
Cổ tử cung có phải là tử cung không?
Không hoàn toàn.
Cổ tử cung là một phần của tử cung, cụ thể là phần thấp nhất của tử cung.
Phần lớn tử cung nằm phía trên và được gọi là thân tử cung.
Do đó, nói “cổ tử cung” và “tử cung” là hoàn toàn giống nhau là không chính xác.
Cổ tử cung có phải là cửa âm đạo không?
Không.
Cửa âm đạo nằm ở âm hộ và là nơi âm đạo mở ra bên ngoài cơ thể.
Cổ tử cung nằm ở đầu sâu của âm đạo, bên trong vùng chậu.
Giữa cửa âm đạo và cổ tử cung là toàn bộ chiều dài của ống âm đạo.
Cổ tử cung có phải màng trinh không?
Không.
Màng trinh là một nếp mô nằm gần cửa âm đạo.
Cổ tử cung nằm sâu hơn nhiều, ở đầu trên của âm đạo.
Đây là hai cấu trúc hoàn toàn khác nhau và không thể dùng cổ tử cung hoặc màng trinh để xác định đáng tin cậy lịch sử hoạt động tình dục của một người.
Tinh trùng đi qua cổ tử cung thế nào?
Sau khi tinh dịch vào âm đạo, một số tinh trùng có khả năng di chuyển có thể tiến đến cổ tử cung.
Trong những điều kiện thuận lợi, tinh trùng có thể đi:
Âm đạo → cổ tử cung → tử cung → ống dẫn trứng.
Dịch nhầy cổ tử cung gần thời điểm rụng trứng có thể trở nên thuận lợi hơn cho sự di chuyển và tồn tại của tinh trùng.
Thụ tinh có xảy ra ở cổ tử cung không?
Thông thường không.
Cổ tử cung chủ yếu đóng vai trò là một phần của đường đi của tinh trùng.
Thụ tinh thường xảy ra trong ống dẫn trứng, sau khi tinh trùng đã đi qua cổ tử cung và tử cung.
Máu kinh có đi qua cổ tử cung không?
Có.
Máu kinh bắt nguồn từ nội mạc tử cung.
Khi nội mạc bong ra, máu và mô đi qua lỗ cổ tử cung trong, ống cổ tử cung, lỗ cổ tử cung ngoài rồi xuống âm đạo để ra ngoài.
Tại sao cổ tử cung quan trọng trong tầm soát ung thư?
Cổ tử cung có một vùng đặc biệt nơi các loại tế bào gặp nhau và thay đổi theo tuổi, hormone và các giai đoạn của cuộc sống.
Một số loại HPV có nguy cơ cao có thể gây những thay đổi tế bào tại cổ tử cung theo thời gian.
Vì vậy, các chương trình tầm soát bằng HPV test, Pap test hoặc phương pháp phù hợp khác có thể giúp phát hiện những thay đổi tiền ung thư trước khi chúng tiến triển.
Lịch và phương pháp tầm soát phụ thuộc vào tuổi, quốc gia, tiền sử y khoa và hướng dẫn hiện hành.
Những hiểu lầm phổ biến về cổ tử cung
“Cổ tử cung nằm ngay ở cửa âm đạo”
Không đúng. Cổ tử cung nằm sâu ở đầu trên của âm đạo.
“Cổ tử cung và tử cung là hai cơ quan hoàn toàn tách biệt”
Không đúng. Cổ tử cung là phần thấp của tử cung.
“Tinh trùng thụ tinh với trứng ở cổ tử cung”
Không đúng. Thụ tinh thường xảy ra trong ống dẫn trứng.
“Cổ tử cung luôn ở cùng một vị trí”
Không hoàn toàn. Vị trí tương đối có thể thay đổi nhẹ theo chu kỳ và khác nhau giữa từng người.
“Có thể nhìn thấy cổ tử cung từ bên ngoài”
Không. Cổ tử cung nằm sâu trong âm đạo và cần khám phụ khoa thích hợp mới có thể quan sát trực tiếp.
“Cổ tử cung không thay đổi theo tuổi”
Không đúng. Dậy thì, chu kỳ kinh, thai kỳ, sinh con và mãn kinh đều có thể ảnh hưởng đến cổ tử cung.
Điều gì được xem là bình thường?
Cổ tử cung có thể khác nhau về kích thước, hình dạng, vị trí và hình dạng lỗ cổ tử cung giữa từng người.
Nó cũng có thể thay đổi theo:
- Tuổi.
- Hormone.
- Chu kỳ kinh nguyệt.
- Thai kỳ.
- Tiền sử sinh con.
- Mãn kinh.
Vì vậy, không nên dựa vào một hình ảnh hoặc một đặc điểm duy nhất để tự đánh giá cổ tử cung có bình thường hay không.
Khi nào nên gặp bác sĩ?
Nên cân nhắc gặp bác sĩ hoặc chuyên gia y tế nếu có các triệu chứng như:
- Chảy máu âm đạo bất thường ngoài kỳ kinh.
- Chảy máu sau quan hệ lặp lại.
- Đau vùng chậu kéo dài.
- Đau sâu khi quan hệ.
- Dịch âm đạo thay đổi rõ rệt kèm mùi, đau hoặc khó chịu.
- Chảy máu sau mãn kinh.
- Kết quả xét nghiệm HPV hoặc Pap bất thường.
Các triệu chứng này có nhiều nguyên nhân khác nhau và không đồng nghĩa chắc chắn với bệnh ở cổ tử cung, nhưng nên được đánh giá phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Cổ tử cung nằm ở trên hay dưới âm đạo?
Cổ tử cung nằm ở đầu trên, tức đầu sâu của âm đạo, và nối âm đạo với tử cung.
Cổ tử cung có nhìn thấy từ bên ngoài không?
Không. Nó nằm sâu bên trong vùng chậu.
Có thể sờ thấy cổ tử cung không?
Một số người có thể chạm tới cổ tử cung bằng ngón tay trong âm đạo, nhưng vị trí thay đổi và việc này không cần thiết để đánh giá sức khỏe thông thường.
Máu kinh có đi qua cổ tử cung không?
Có. Máu kinh từ tử cung đi qua ống cổ tử cung rồi xuống âm đạo.
Tinh trùng có phải đi qua cổ tử cung không?
Có. Để đi từ âm đạo vào tử cung, tinh trùng phải đi qua cổ tử cung.
Cổ tử cung có mở khi sinh không?
Có. Trong chuyển dạ, cổ tử cung mỏng dần và mở rộng để thai nhi có thể đi xuống âm đạo.
Cổ tử cung có thay đổi theo chu kỳ không?
Có thể. Hormone ảnh hưởng đến dịch nhầy, độ mềm và vị trí tương đối của cổ tử cung trong chu kỳ kinh nguyệt.
Bài liên quan
- Cổ tử cung thay đổi trong chu kỳ kinh như thế nào?
- Dịch nhầy cổ tử cung là gì?
- Cổ tử cung khi mang thai thay đổi thế nào?
- Cổ tử cung mở thế nào khi sinh?
- Tử cung là gì và nằm ở đâu?
- Âm đạo là gì?
Nguồn khoa học nên tham khảo
Thông tin về giải phẫu và chức năng cổ tử cung nên được đối chiếu với sách giải phẫu người, tài liệu sản phụ khoa và hướng dẫn tầm soát cổ tử cung hiện hành từ các cơ quan y tế uy tín. Các nguồn tham khảo có thể bao gồm WHO, ACOG, NIH, CDC, NHS, Mayo Clinic, Cleveland Clinic và các nghiên cứu sản phụ khoa được bình duyệt.
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục và giúp người đọc hiểu cơ thể, không thay thế chẩn đoán, tầm soát hoặc tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.