Trả lời ngắn: Lỗ tiểu ở nữ, còn gọi là lỗ niệu đạo ngoài (external urethral opening hoặc urethral meatus), là lỗ nhỏ nằm bên dưới âm vật và phía trên cửa âm đạo. Đây là nơi nước tiểu đi từ bàng quang qua niệu đạo để ra khỏi cơ thể. Lỗ tiểu và cửa âm đạo là hai lỗ riêng biệt, thực hiện những chức năng khác nhau.
Lỗ tiểu là gì?
Lỗ tiểu là điểm cuối bên ngoài của niệu đạo (urethra). Niệu đạo là một ống dẫn nối từ bàng quang đến bên ngoài cơ thể. Khi đi tiểu, cơ bàng quang co lại, cơ thắt niệu đạo giãn ra và nước tiểu chảy qua niệu đạo rồi thoát ra tại lỗ tiểu.
Lỗ tiểu là một phần của hệ tiết niệu nhưng nằm trong vùng tiền đình âm hộ, vì vậy nhiều người dễ nhầm nó với một bộ phận của âm đạo. Trên thực tế, hệ tiết niệu và hệ sinh sản có liên hệ gần nhau về vị trí nhưng là hai hệ cơ quan khác nhau.
Lỗ tiểu của nữ nằm ở đâu?
Lỗ tiểu nằm trong khu vực được bao quanh bởi hai môi nhỏ. Nếu quan sát âm hộ từ trên xuống dưới, thứ tự tương đối thường là:
- Âm vật và mũ âm vật ở phía trên.
- Lỗ tiểu nằm ngay bên dưới âm vật.
- Cửa âm đạo nằm phía dưới lỗ tiểu.
- Đáy chậu nằm giữa cửa âm đạo và hậu môn.
Lỗ tiểu thường nhỏ hơn cửa âm đạo rất nhiều. Nó có thể trông giống một chấm nhỏ, khe dọc hoặc vùng lõm nhẹ. Hình dạng, kích thước và mức độ dễ quan sát có thể khác nhau giữa mỗi người.
Ở một số người, lỗ tiểu dễ nhìn thấy khi tách nhẹ hai môi nhỏ. Ở người khác, nó nằm trong các nếp mô hoặc hơi lõm nên khó xác định bằng mắt thường. Điều này không nhất thiết là bất thường.
Lỗ tiểu khác cửa âm đạo như thế nào?
Lỗ tiểu và cửa âm đạo là hai cấu trúc hoàn toàn khác nhau:
- Lỗ tiểu: là nơi nước tiểu đi ra, nối với bàng quang qua niệu đạo.
- Cửa âm đạo: là lối vào âm đạo, nơi máu kinh đi ra, có thể tiếp nhận tampon, cốc nguyệt san hoặc dương vật và là đường sinh em bé khi sinh qua đường âm đạo.
Nước tiểu không được tạo ra trong âm đạo và bình thường không chảy ra từ cửa âm đạo. Nước tiểu được tạo ra ở thận, đi qua hai niệu quản đến bàng quang, sau đó rời cơ thể qua niệu đạo và lỗ tiểu.
Ngược lại, máu kinh không đi ra từ lỗ tiểu. Máu kinh xuất phát từ tử cung, đi qua cổ tử cung và âm đạo rồi ra ngoài tại cửa âm đạo.
Vì sao nhiều người khó nhìn thấy lỗ tiểu?
Lỗ tiểu nhỏ và nằm giữa nhiều cấu trúc gần nhau nên thường không nổi bật. Các nếp của môi nhỏ, mô quanh niệu đạo và dịch tự nhiên của âm hộ có thể che khuất một phần lỗ tiểu.
Vị trí lỗ tiểu cũng có sự khác biệt tự nhiên. Khi lớn tuổi, đặc biệt sau mãn kinh, mô quanh âm đạo và niệu đạo có thể mỏng hoặc thay đổi vị trí tương đối, khiến lỗ tiểu khó quan sát hơn.
Không nhìn thấy rõ lỗ tiểu không có nghĩa là cơ thể thiếu một lỗ hoặc nước tiểu đang đi ra từ âm đạo. Nếu vẫn tiểu tiện bình thường và không có triệu chứng bất thường thì thường không đáng lo.
Niệu đạo nữ dài bao nhiêu?
Niệu đạo nữ tương đối ngắn, chỉ dài khoảng vài centimet. Nó bắt đầu ở đáy bàng quang, đi qua vùng sàn chậu và kết thúc tại lỗ tiểu ở âm hộ.
Do niệu đạo ngắn và lỗ tiểu nằm tương đối gần âm đạo cũng như hậu môn, vi khuẩn từ vùng da xung quanh có thể dễ đi vào đường tiết niệu hơn. Đây là một trong những lý do nhiễm trùng đường tiết niệu thường gặp ở nữ giới hơn nam giới.
Tuy nhiên, bị nhiễm trùng đường tiết niệu không có nghĩa một người vệ sinh kém. Cấu tạo cơ thể, hoạt động tình dục, thay đổi hormone, thai kỳ, mãn kinh, sử dụng một số biện pháp tránh thai và các bệnh lý nền đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.
Lỗ tiểu có chức năng gì?
Đưa nước tiểu ra khỏi cơ thể
Chức năng chính của lỗ tiểu là tạo đường thoát cuối cùng cho nước tiểu. Khi bàng quang đầy, tín hiệu thần kinh tạo ra cảm giác buồn tiểu. Khi điều kiện phù hợp, cơ bàng quang co lại và các cơ kiểm soát niệu đạo giãn ra để nước tiểu chảy ra ngoài.
Tham gia vào hệ thống kiểm soát tiểu tiện
Bản thân lỗ tiểu không hoạt động như một chiếc van. Khả năng giữ và thải nước tiểu phụ thuộc vào bàng quang, niệu đạo, cơ thắt niệu đạo, hệ thần kinh và các cơ sàn chậu.
Khi một trong những thành phần này suy yếu hoặc hoạt động không đồng bộ, người bệnh có thể gặp tiểu gấp, tiểu són, khó bắt đầu đi tiểu hoặc cảm giác tiểu không hết.
Các tuyến Skene nằm gần lỗ tiểu
Ở hai bên niệu đạo có các tuyến nhỏ gọi là tuyến Skene (Skene’s glands), còn được gọi là tuyến cạnh niệu đạo. Những tuyến này có các ống dẫn rất nhỏ mở gần lỗ tiểu và thường không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Tuyến Skene có thể tiết một lượng dịch nhỏ và tham gia vào phản ứng tình dục ở một số người. Tuyến này đôi khi được gọi không chính thức là “tuyến tiền liệt nữ” vì có một số điểm tương đồng sinh học với tuyến tiền liệt ở nam giới.
Nếu ống tuyến Skene bị tắc hoặc nhiễm trùng, người bệnh có thể xuất hiện khối đau gần lỗ tiểu, đau khi tiểu hoặc đau khi quan hệ. Tình trạng này cần được bác sĩ phân biệt với nhiễm trùng đường tiết niệu, nang âm hộ và các bệnh lý khác.
Dịch khi “xuất tinh nữ” có đi qua lỗ tiểu không?
Một số loại dịch được giải phóng trong phản ứng tình dục có thể đi ra tại lỗ niệu đạo. Tuy nhiên, khái niệm “xuất tinh nữ” thường bị dùng chung cho những hiện tượng không hoàn toàn giống nhau.
Dịch xuất tinh nữ theo nghĩa hẹp thường có lượng nhỏ và được cho là có liên quan đến tuyến Skene. Hiện tượng phóng ra lượng dịch nhiều hơn, thường được gọi là squirting, có thành phần chủ yếu xuất phát từ bàng quang và cũng thoát ra qua niệu đạo.
Cả hai hiện tượng này đều khác với dịch bôi trơn âm đạo, vốn chủ yếu xuất hiện trong âm đạo và tiền đình âm hộ khi hưng phấn. Không phải phụ nữ nào cũng có hiện tượng xuất dịch qua niệu đạo, và việc có hay không không phản ánh khả năng đạt cực khoái hoặc mức độ thỏa mãn tình dục.
Quan hệ tình dục có thể ảnh hưởng đến lỗ tiểu không?
Trong hoạt động tình dục, lỗ tiểu và mô xung quanh có thể chịu ma sát hoặc áp lực. Vi khuẩn ở vùng da, hậu môn hoặc cơ quan sinh dục của bạn tình cũng có thể được đưa đến gần lỗ tiểu.
Điều này không có nghĩa quan hệ tình dục luôn gây nhiễm trùng. Tuy nhiên, ở một số người, nhiễm trùng đường tiết niệu có xu hướng xuất hiện sau khi quan hệ.
Những cách giúp giảm kích ứng và nguy cơ nhiễm trùng gồm:
- Dùng đủ chất bôi trơn nếu có cảm giác khô hoặc ma sát.
- Không chuyển trực tiếp đồ chơi hoặc bộ phận cơ thể từ hậu môn sang âm hộ khi chưa làm sạch hoặc thay bao cao su.
- Không dùng sản phẩm có mùi thơm hoặc chất sát khuẩn mạnh quanh lỗ tiểu.
- Đi tiểu sau quan hệ nếu cảm thấy cần; biện pháp này ít rủi ro nhưng không bảo đảm ngăn được mọi trường hợp nhiễm trùng.
- Không nhịn tiểu kéo dài.
Vì sao lỗ tiểu có thể bị đau hoặc bỏng rát?
Đau hoặc nóng rát quanh lỗ tiểu có thể do nhiều nguyên nhân:
- Nhiễm trùng đường tiết niệu: thường gây tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần hoặc nước tiểu đục.
- Kích ứng hóa chất: do xà phòng, dung dịch vệ sinh, chất bôi trơn, chất diệt tinh trùng hoặc sản phẩm có mùi.
- Ma sát: sau quan hệ tình dục, thủ dâm, đạp xe hoặc mặc quần quá chật.
- Viêm âm hộ–âm đạo: có thể gây ngứa, đau, sưng và dịch tiết bất thường.
- Nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục: một số bệnh có thể gây đau khi tiểu, tiết dịch hoặc tổn thương vùng sinh dục.
- Viêm hoặc nang tuyến Skene: có thể gây đau hoặc tạo khối cạnh lỗ tiểu.
- Khô và teo mô sau mãn kinh: khiến mô quanh niệu đạo dễ bị kích ứng.
- Sỏi hoặc bệnh lý đường tiết niệu: ít gặp hơn nhưng có thể gây đau và tiểu ra máu.
Chỉ dựa vào cảm giác buốt tiểu không thể xác định chắc chắn nguyên nhân. Xét nghiệm nước tiểu, khám âm hộ hoặc xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục có thể cần thiết tùy triệu chứng.
Có thể đưa vật vào lỗ tiểu không?
Không nên tự đưa ngón tay, dụng cụ hoặc đồ chơi vào lỗ tiểu. Niệu đạo nữ nhỏ, mỏng và dễ bị tổn thương. Việc đưa vật vào có thể gây trầy xước, chảy máu, nhiễm trùng, tạo sẹo hoặc khiến dị vật mắc kẹt trong đường tiết niệu.
Ống thông tiểu chỉ nên được đặt khi có chỉ định và bằng kỹ thuật y tế phù hợp. Một số người cần tự đặt ống thông tại nhà do bệnh lý, nhưng phải được nhân viên y tế hướng dẫn về dụng cụ, kỹ thuật và vệ sinh.
Cách chăm sóc vùng quanh lỗ tiểu
- Rửa nhẹ âm hộ bên ngoài bằng nước ấm.
- Tránh thụt rửa âm đạo và không xịt chất khử mùi vào vùng kín.
- Lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh để hạn chế đưa vi khuẩn từ hậu môn về phía lỗ tiểu.
- Thay quần áo ẩm sau khi tập thể thao hoặc bơi.
- Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể và tình trạng sức khỏe.
- Không cố nhịn tiểu trong thời gian dài.
- Không tự dùng kháng sinh còn thừa khi chưa được chẩn đoán.
Lỗ tiểu không cần được chà rửa hoặc sát khuẩn trực tiếp. Làm sạch quá mức có thể gây kích ứng, làm tổn thương da và khiến cảm giác nóng rát rõ hơn.
Khi nào nên đi khám?
Nên gặp bác sĩ khi có một trong các biểu hiện sau:
- Tiểu buốt, tiểu rát hoặc đau quanh lỗ tiểu kéo dài.
- Buồn tiểu gấp hoặc đi tiểu nhiều lần bất thường.
- Nước tiểu đục, có mùi khác thường hoặc có máu.
- Có dịch hoặc mủ chảy ra từ lỗ tiểu.
- Xuất hiện khối sưng, vết loét hoặc mô lồi gần lỗ tiểu.
- Khó bắt đầu đi tiểu, dòng tiểu yếu hoặc cảm giác tiểu không hết.
- Không thể đi tiểu dù bàng quang căng và rất buồn tiểu.
- Đau lưng hoặc đau vùng hông kèm sốt, rét run, buồn nôn hay nôn.
Không thể đi tiểu, tiểu ra nhiều máu hoặc có triệu chứng nhiễm trùng kèm sốt và đau vùng hông có thể cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.
Điều quan trọng cần nhớ
Lỗ tiểu là lỗ nhỏ nằm dưới âm vật và phía trên cửa âm đạo. Nó nối với bàng quang qua niệu đạo và có chức năng chính là đưa nước tiểu ra khỏi cơ thể.
Lỗ tiểu không phải cửa âm đạo: nước tiểu đi qua lỗ tiểu, còn máu kinh và em bé đi qua âm đạo. Việc khó nhìn thấy lỗ tiểu thường chỉ do kích thước nhỏ và vị trí nằm giữa các nếp mô âm hộ.
Nếu có tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu ra máu, tiết dịch, khối sưng hoặc đau kéo dài quanh lỗ tiểu, nên đi khám thay vì tự chẩn đoán và tự dùng thuốc.
Câu hỏi liên quan
- Lỗ tiểu và cửa âm đạo khác nhau như thế nào?
- Vì sao phụ nữ dễ bị nhiễm trùng đường tiết niệu?
- Tuyến Skene là gì và nằm ở đâu?
- Vì sao bị buốt tiểu sau khi quan hệ?
- Dịch khi xuất tinh nữ đi ra từ đâu?
Nguồn tham khảo
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – The Urinary Tract and How It Works.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) – Bladder Infection in Adults.
- Cleveland Clinic – Urethra: Location, Anatomy, Function and Conditions.
- Cleveland Clinic – Vulva: Location, Anatomy, Function, Conditions and Care.
- MSD Manual – Female External Genital Organs.
- NHS – Urinary Tract Infections.