Nếu một phụ nữ trước đây quan hệ không đau nhưng bước sang tuổi 40+ bắt đầu thấy khó chịu hoặc đau, đây không nên được xem đơn giản là “do tuổi”. Đau khi quan hệ có thể xuất hiện từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ khô và thay đổi mô đến sàn chậu, bệnh lý vùng chậu hoặc yếu tố tâm lý.
Đau mới xuất hiện khác với đau đã có từ lâu
Thông tin quan trọng đầu tiên là đau bắt đầu từ khi nào. Một người từng đau ngay từ những lần quan hệ đầu tiên có thể có nhóm nguyên nhân khác với người nhiều năm hoàn toàn không đau rồi mới xuất hiện triệu chứng ở tuổi 40.
Kiểu đau cũng quan trọng: đau ở cửa âm đạo, đau sâu trong vùng chậu, cảm giác bỏng rát hay đau nhói có thể gợi ý những cơ chế khác nhau.
Khô và ma sát
Nếu bôi trơn ít hơn hoặc mô trở nên dễ kích ứng, ma sát có thể gây đau hoặc rát. Đây là một khả năng thường gặp nhưng không phải nguyên nhân duy nhất.
Đau do ma sát thường có xu hướng rõ hơn khi kích thích chưa đủ, thời gian quan hệ kéo dài hoặc không có hỗ trợ bôi trơn phù hợp.
Thay đổi mô liên quan đến hormone
Trong quá trình chuyển tiếp mãn kinh, một số phụ nữ bắt đầu có thay đổi ở mô âm hộ và âm đạo. Mô có thể nhạy cảm hơn, kém đàn hồi hoặc dễ tổn thương hơn.
Nếu tình trạng này xuất hiện cùng khô, rát hoặc các triệu chứng tiết niệu, cần xem xét rộng hơn thay vì chỉ gọi chung là “đau khi quan hệ”.
Sàn chậu quá căng
Đau không phải lúc nào cũng do “thiếu hormone”. Cơ sàn chậu có thể co quá mức hoặc khó thư giãn, khiến việc đưa vào âm đạo gây cảm giác căng, đau hoặc như bị chặn lại.
Stress, trải nghiệm đau trước đó, phẫu thuật, sinh con và nhiều yếu tố khác có thể góp phần hình thành kiểu co cơ này.
Bệnh lý vùng chậu hoặc âm hộ
U xơ, lạc nội mạc tử cung, nang buồng trứng, bệnh da vùng âm hộ, nhiễm trùng và một số tình trạng khác cũng có thể gây đau.
Đặc biệt khi đau sâu, đau tăng dần, đau ngoài hoạt động tình dục hoặc đi kèm chảy máu bất thường, cần được đánh giá kỹ hơn.
Tâm lý có thể ảnh hưởng nhưng không có nghĩa “đau là tưởng tượng”
Lo âu hoặc sợ đau có thể làm sàn chậu co lại và tăng mức độ khó chịu. Nhưng điều này không có nghĩa là cơn đau không có thật.
Đau là trải nghiệm của hệ thần kinh và có thể chịu tác động đồng thời từ cả yếu tố cơ thể lẫn tâm lý.
Khi nào nên đi khám?
Đau mới xuất hiện và kéo dài, đau tăng dần, chảy máu sau quan hệ, đau vùng chậu ngoài quan hệ hoặc triệu chứng tiết niệu đi kèm là những lý do phù hợp để được đánh giá.
Mục tiêu không phải chỉ để “chịu đựng tốt hơn”, mà là tìm đúng nguyên nhân và tránh để đau kéo dài trở thành một vòng lặp giữa cơ thể và lo âu.