Giải thích trong 30 giây: Có. Một số loại thuốc có thể làm ham muốn tình dục giảm, tăng hoặc thay đổi vì chúng tác động đến não, hormone, hệ thần kinh, tuần hoàn hoặc các phản ứng sinh dục như cương và bôi trơn. Những nhóm thường được nhắc đến gồm một số thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc huyết áp, thuốc nội tiết và một số thuốc điều trị bệnh mạn tính. Tuy nhiên, phản ứng rất khác nhau giữa từng người. Bản thân bệnh đang được điều trị cũng có thể làm ham muốn thay đổi. Nếu libido thay đổi sau khi bắt đầu một thuốc mới, không nên tự ngừng thuốc mà nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thuốc có thể ảnh hưởng ham muốn tình dục như thế nào?
Ham muốn tình dục hay libido không được điều khiển bởi một hormone hoặc một vùng não duy nhất.
Nó là kết quả của sự phối hợp giữa:
- Não và hệ thống phần thưởng.
- Dopamine và serotonin.
- Hormone sinh dục.
- Hệ thần kinh.
- Giấc ngủ.
- Tâm trạng.
- Sức khỏe tổng thể.
- Mối quan hệ và hoàn cảnh sống.
Vì thuốc có thể tác động vào một hoặc nhiều hệ thống này, libido đôi khi cũng thay đổi.
Thuốc có phải lúc nào cũng làm giảm ham muốn không?
Không.
Tùy loại thuốc và từng người, ham muốn có thể:
- Giảm.
- Tăng.
- Không thay đổi.
- Thay đổi trong thời gian đầu rồi ổn định lại.
Hai người sử dụng cùng một thuốc và cùng liều vẫn có thể có trải nghiệm hoàn toàn khác nhau.
Tại sao thuốc tác động lên não có thể ảnh hưởng libido?
Ham muốn phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động của não.
Một số thuốc làm thay đổi hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như:
- Serotonin.
- Dopamine.
- Noradrenaline.
Những hệ thống này tham gia vào tâm trạng, động lực, phần thưởng và phản ứng tình dục.
Do đó, một thuốc được sử dụng để điều trị một vấn đề ở não hoặc tâm trạng đôi khi cũng có thể ảnh hưởng đến ham muốn.
Thuốc chống trầm cảm có thể làm giảm ham muốn không?
Có. Một số thuốc chống trầm cảm có thể gây tác dụng phụ về tình dục.
Nhóm thường được nhắc đến nhiều là SSRI — thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc — và một số thuốc tác động lên serotonin khác.
Tác dụng phụ có thể gồm:
- Ham muốn giảm.
- Khó hưng phấn.
- Khó đạt cực khoái.
- Cực khoái yếu hơn.
- Chậm xuất tinh.
- Khó cương ở một số người.
Không phải tất cả người sử dụng thuốc chống trầm cảm đều gặp những tác dụng này.
Tại sao thuốc chống trầm cảm lại ảnh hưởng tình dục?
Một số thuốc làm tăng hoạt động serotonin trong não.
Điều này có thể rất hữu ích cho việc điều trị bệnh, nhưng serotonin cũng có thể tương tác với những hệ thống liên quan đến dopamine và phản ứng tình dục.
Kết quả ở một số người là hứng thú tình dục hoặc khả năng đạt cực khoái giảm.
Tuy nhiên, cơ chế thực tế phức tạp hơn việc chỉ có “serotonin tăng thì libido giảm”.
Điều trị trầm cảm có thể làm ham muốn tăng trở lại không?
Có.
Điều này đôi khi khiến việc xác định nguyên nhân trở nên khó khăn.
Trầm cảm bản thân nó có thể làm giảm:
- Động lực.
- Năng lượng.
- Khả năng cảm nhận niềm vui.
- Ham muốn tình dục.
Nếu thuốc giúp bệnh được kiểm soát, libido có thể cải thiện.
Ở người khác, bệnh cải thiện nhưng tác dụng phụ của thuốc lại làm chức năng tình dục giảm.
Vì vậy cần xem xét cả bệnh đang điều trị lẫn thuốc đang sử dụng.
Thuốc chống loạn thần có thể ảnh hưởng ham muốn không?
Một số thuốc chống loạn thần có thể ảnh hưởng chức năng tình dục thông qua nhiều cơ chế, trong đó có tác động lên dopamine và prolactin.
Ở một số người, prolactin tăng có thể liên quan đến:
- Giảm libido.
- Thay đổi chu kỳ kinh.
- Khó cương.
- Thay đổi chức năng sinh sản.
Không phải tất cả thuốc trong nhóm này có mức ảnh hưởng giống nhau.
Thuốc huyết áp có thể ảnh hưởng ham muốn không?
Một số thuốc điều trị huyết áp có thể liên quan đến thay đổi chức năng tình dục ở một số người.
Điều này có thể biểu hiện dưới dạng:
- Khó cương.
- Giảm hưng phấn.
- Giảm ham muốn ở một số trường hợp.
Tuy nhiên, chính bệnh tim mạch và tăng huyết áp cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục.
Không nên tự ngừng thuốc huyết áp vì điều này có thể gây nguy hiểm.
Thuốc ảnh hưởng hormone có thể làm libido thay đổi không?
Có.
Testosterone, estrogen và các hormone khác tham gia vào nhiều khía cạnh của chức năng tình dục.
Những thuốc làm thay đổi hoạt động của hormone sinh dục có thể khiến libido thay đổi ở một số người.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào:
- Loại thuốc.
- Liều.
- Thời gian sử dụng.
- Tuổi.
- Nồng độ hormone ban đầu.
- Tình trạng sức khỏe.
Thuốc tránh thai có thể ảnh hưởng ham muốn không?
Một số người nhận thấy libido thay đổi khi sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết, nhưng phản ứng không giống nhau ở tất cả mọi người.
Có người thấy ham muốn giảm, có người không thấy thay đổi và cũng có người cảm thấy đời sống tình dục tốt hơn, chẳng hạn do giảm lo lắng về mang thai ngoài ý muốn hoặc cải thiện các triệu chứng liên quan đến chu kỳ.
Vì vậy, không nên mặc định rằng thuốc tránh thai chắc chắn làm giảm libido.
Thuốc làm giảm testosterone có ảnh hưởng ham muốn không?
Có thể.
Testosterone tham gia vào ham muốn tình dục ở cả nam và nữ, mặc dù vai trò và mức hormone khác nhau.
Một số phương pháp điều trị cố ý làm giảm hoạt động của androgen, chẳng hạn trong một số bệnh lý nhất định.
Trong những trường hợp này, giảm ham muốn có thể là một tác động dự kiến của điều trị.
Thuốc có thể làm giảm ham muốn gián tiếp không?
Có.
Một thuốc không cần tác động trực tiếp vào hormone tình dục mới có thể ảnh hưởng libido.
Nếu thuốc gây:
- Buồn ngủ.
- Mệt mỏi.
- Chóng mặt.
- Buồn nôn.
- Thay đổi tâm trạng.
- Khó ngủ.
thì sự hứng thú với hoạt động tình dục cũng có thể giảm một cách gián tiếp.
Thuốc có thể ảnh hưởng cương nhưng ham muốn vẫn còn không?
Có.
Ham muốn và cương dương không phải cùng một quá trình.
Một người có thể vẫn cảm thấy rất muốn nhưng cơ thể khó tạo hoặc duy trì cương do tác dụng của thuốc lên:
- Hệ thần kinh.
- Mạch máu.
- Huyết áp.
- Hormone.
Do đó, khó cương không tự động có nghĩa libido thấp.
Thuốc có thể ảnh hưởng bôi trơn nhưng vẫn còn ham muốn không?
Có.
Tương tự cương dương, bôi trơn âm đạo là một phản ứng sinh lý và không phải phép đo hoàn hảo của ham muốn chủ quan.
Một người có thể cảm thấy ham muốn nhưng bôi trơn ít hơn do:
- Thuốc.
- Hormone.
- Mãn kinh.
- Sau sinh.
- Stress.
- Nhiều yếu tố sức khỏe khác.
Thuốc có thể ảnh hưởng cực khoái không?
Có.
Một số thuốc có thể làm cực khoái:
- Khó đạt hơn.
- Cần nhiều thời gian hơn.
- Ít mạnh hơn.
- Trong một số trường hợp khó xuất hiện.
Điều này đặc biệt quan trọng vì một người có thể vẫn có ham muốn và hưng phấn nhưng lại gặp khó khăn ở giai đoạn cực khoái.
Thuốc có thể làm chậm xuất tinh không?
Có.
Một số thuốc, đặc biệt một số thuốc tác động lên serotonin, có thể làm xuất tinh chậm hơn.
Ở một số trường hợp, tác động này đủ rõ để ảnh hưởng đến đời sống tình dục.
Nhưng điều đó không nhất thiết có nghĩa testosterone thấp hoặc người đó không còn ham muốn.
Thuốc có thể làm ham muốn tăng không?
Có thể, mặc dù giảm ham muốn thường được nhắc đến nhiều hơn.
Libido có thể tăng khi:
- Một bệnh trước đó làm giảm ham muốn được điều trị hiệu quả.
- Tâm trạng và năng lượng cải thiện.
- Một thuốc ảnh hưởng đến các hệ thống liên quan đến dopamine hoặc hormone.
Trong một số trường hợp hiếm hơn, sự tăng ham muốn rất rõ hoặc xuất hiện cùng những thay đổi hành vi khác có thể cần được bác sĩ đánh giá.
Tại sao cùng một thuốc nhưng mỗi người phản ứng khác nhau?
Tác dụng của thuốc phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.
Hai người sử dụng cùng một loại thuốc có thể khác nhau về:
- Tuổi.
- Giới tính sinh học.
- Di truyền.
- Chuyển hóa thuốc.
- Liều thuốc.
- Các thuốc khác đang sử dụng.
- Hormone.
- Bệnh nền.
- Stress.
- Giấc ngủ.
- Tình trạng mối quan hệ.
Vì vậy, không thể dự đoán chính xác tác dụng tình dục chỉ dựa vào tên thuốc.
Liều thuốc có ảnh hưởng không?
Có thể.
Với một số thuốc, tác dụng phụ có thể liên quan đến liều.
Nhưng điều này không có nghĩa người bệnh nên tự giảm liều.
Thay đổi liều có thể làm bệnh đang điều trị mất kiểm soát hoặc gây triệu chứng ngừng thuốc.
Mọi điều chỉnh nên được thực hiện với người kê đơn.
Tác dụng phụ tình dục có thể tự hết không?
Có thể ở một số người.
Một số tác dụng phụ xuất hiện trong giai đoạn đầu rồi giảm khi cơ thể thích nghi.
Ở người khác, tác dụng có thể kéo dài trong thời gian sử dụng thuốc.
Nếu vấn đề kéo dài hoặc gây khó chịu đáng kể, nên trao đổi với bác sĩ thay vì chỉ chờ đợi vô thời hạn.
Làm sao biết libido giảm do thuốc hay do bệnh?
Không phải lúc nào cũng dễ phân biệt.
Một số dấu hiệu có thể giúp bác sĩ đánh giá gồm:
- Ham muốn thay đổi từ khi nào.
- Có trùng với lúc bắt đầu thuốc mới không.
- Có thay đổi sau khi tăng liều không.
- Bệnh đang điều trị đã cải thiện hay chưa.
- Có thay đổi giấc ngủ hoặc stress không.
- Có vấn đề về cương, bôi trơn hoặc cực khoái đi kèm không.
Đôi khi có nhiều nguyên nhân cùng tồn tại.
Có nên tự ngừng thuốc khi ham muốn giảm không?
Không nên.
Một số thuốc có thể gây vấn đề nghiêm trọng nếu ngừng đột ngột.
Tùy loại thuốc, việc tự dừng có thể gây:
- Triệu chứng ngừng thuốc.
- Bệnh tái phát.
- Huyết áp hoặc các chỉ số sức khỏe mất kiểm soát.
- Thay đổi tâm trạng.
- Các biến chứng khác.
Nếu nghi ngờ thuốc ảnh hưởng libido, bước phù hợp là trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Bác sĩ có thể làm gì nếu thuốc ảnh hưởng đời sống tình dục?
Tùy nguyên nhân và loại thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc nhiều hướng khác nhau.
Ví dụ:
- Đánh giá xem thuốc có thực sự là nguyên nhân hay không.
- Kiểm tra các bệnh lý hoặc yếu tố khác.
- Theo dõi thêm nếu tác dụng phụ mới xuất hiện.
- Điều chỉnh liều khi phù hợp.
- Thay sang thuốc khác nếu có lựa chọn phù hợp.
- Điều trị riêng vấn đề về cương, bôi trơn hoặc chức năng tình dục nếu cần.
Không phải lựa chọn nào cũng phù hợp với tất cả mọi người.
Có nên kiểm tra testosterone khi libido giảm sau dùng thuốc không?
Không phải lúc nào cũng cần.
Giảm libido có rất nhiều nguyên nhân và không đồng nghĩa với testosterone thấp.
Bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm hormone khi triệu chứng, tiền sử và khám lâm sàng cho thấy có lý do phù hợp.
Không nên tự chẩn đoán “thiếu testosterone” chỉ dựa vào giảm ham muốn.
Có nên dùng testosterone để lấy lại ham muốn không?
Không nên tự sử dụng testosterone.
Testosterone là một hormone có tác động toàn thân và việc điều trị cần có chỉ định phù hợp.
Sử dụng không cần thiết có thể gây tác dụng phụ và ở nam giới còn có thể làm giảm tín hiệu kích thích tinh hoàn, từ đó ảnh hưởng đến sản xuất tinh trùng.
Thực phẩm bổ sung “tăng libido” có giải quyết tác dụng phụ của thuốc không?
Không nên mặc định như vậy.
Các sản phẩm được quảng cáo là tăng testosterone hoặc tăng ham muốn có chất lượng và bằng chứng rất khác nhau.
Một số sản phẩm còn có thể tương tác với thuốc đang sử dụng.
Nếu vấn đề bắt đầu sau khi dùng thuốc kê đơn, nên đánh giá nguyên nhân trước khi thêm một sản phẩm khác.
Alcohol có thể làm vấn đề nặng hơn không?
Có thể.
Alcohol có thể làm giảm ức chế tâm lý lúc đầu, nhưng lượng lớn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh và chức năng sinh dục.
Nếu đang sử dụng một thuốc có tác dụng an thần hoặc ảnh hưởng chức năng tình dục, alcohol có thể làm một số vấn đề trở nên phức tạp hơn.
Tuổi có làm tác dụng của thuốc lên ham muốn khác đi không?
Có thể.
Khi tuổi tăng, cơ thể có thể thay đổi về:
- Hormone.
- Chuyển hóa thuốc.
- Chức năng gan và thận.
- Sức khỏe mạch máu.
- Số lượng thuốc đang sử dụng.
Vì vậy, một thay đổi libido ở tuổi lớn hơn có thể là kết quả của nhiều yếu tố chứ không nhất thiết chỉ do một thuốc.
Thuốc và stress có thể cùng ảnh hưởng ham muốn không?
Có.
Một người có thể bắt đầu dùng thuốc trong chính giai đoạn đang bị bệnh, stress hoặc mất ngủ.
Khi libido giảm, rất dễ quy toàn bộ cho thuốc.
Thực tế có thể là sự kết hợp của:
Bệnh + thuốc + stress + giấc ngủ + hormone + hoàn cảnh sống.
Đây là lý do việc đánh giá toàn cảnh thường hữu ích hơn việc chỉ nhìn vào một yếu tố.
Những hiểu lầm phổ biến
“Thuốc làm giảm ham muốn nghĩa là testosterone thấp”
Không nhất thiết. Thuốc có thể ảnh hưởng libido qua não, hệ thần kinh hoặc nhiều cơ chế khác.
“Không cương nghĩa là không còn ham muốn”
Không đúng. Một người có thể có libido bình thường nhưng phản ứng cương bị ảnh hưởng.
“Không bôi trơn nghĩa là không muốn”
Không đúng. Ham muốn chủ quan và phản ứng bôi trơn không phải lúc nào cũng đồng bộ.
“Chỉ thuốc tâm thần mới ảnh hưởng tình dục”
Không đúng. Nhiều nhóm thuốc khác cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến chức năng tình dục.
“Có tác dụng phụ thì cứ ngừng thuốc”
Không đúng và đôi khi nguy hiểm. Nên trao đổi với người kê đơn trước khi thay đổi thuốc.
“Thuốc nào cũng ảnh hưởng mọi người giống nhau”
Không đúng. Phản ứng với thuốc có sự khác biệt rất lớn giữa từng người.
Điều gì được xem là bình thường?
Ham muốn vốn có thể dao động tự nhiên.
Không phải mọi thay đổi xuất hiện trong thời gian dùng thuốc đều do thuốc gây ra.
Nhưng nếu libido thay đổi rõ rệt ngay sau khi bắt đầu hoặc điều chỉnh một loại thuốc, đó là thông tin đáng để trao đổi với bác sĩ.
Đặc biệt hữu ích nếu người bệnh có thể mô tả rõ:
- Thời điểm bắt đầu.
- Mức độ thay đổi.
- Ham muốn hay phản ứng cơ thể bị ảnh hưởng.
- Có khó cương hay không.
- Có thay đổi bôi trơn hay không.
- Có khó đạt cực khoái hay không.
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?
Nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu:
- Ham muốn giảm rõ rệt sau khi bắt đầu thuốc mới.
- Triệu chứng xuất hiện sau khi tăng liều.
- Khó cương kéo dài.
- Khô âm đạo hoặc khó hưng phấn gây khó chịu.
- Khó đạt cực khoái kéo dài.
- Tác dụng phụ ảnh hưởng đáng kể đến mối quan hệ hoặc chất lượng cuộc sống.
- Ham muốn tăng đột ngột kèm thay đổi hành vi hoặc tâm trạng đáng kể.
Đừng ngại đề cập vấn đề tình dục khi khám. Đây là một phần của sức khỏe và có thể là thông tin quan trọng để bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc có thể làm mất ham muốn hoàn toàn không?
Một số người có thể cảm thấy libido giảm rất mạnh khi sử dụng một số thuốc, nhưng mức độ khác nhau và cần đánh giá cả thuốc lẫn bệnh đang điều trị.
Thuốc chống trầm cảm có ảnh hưởng cực khoái không?
Có thể. Một số thuốc, đặc biệt một số thuốc tác động lên serotonin, có thể làm cực khoái chậm hoặc khó đạt hơn.
Thuốc có thể làm khó cương nhưng vẫn còn ham muốn không?
Có. Cương dương và ham muốn là hai quá trình liên quan nhưng không giống nhau.
Thuốc tránh thai có chắc chắn làm giảm libido không?
Không. Một số người thấy giảm, một số không thay đổi và một số có trải nghiệm tình dục tốt hơn. Phản ứng mang tính cá nhân.
Nếu libido giảm thì có nên ngừng thuốc vài ngày để thử không?
Không nên tự làm như vậy. Một số thuốc không được ngừng đột ngột và việc ngừng có thể gây hại hoặc làm bệnh tái phát.
Bác sĩ có thể đổi thuốc nếu tác dụng phụ tình dục quá nhiều không?
Trong một số trường hợp có thể. Việc có lựa chọn thay thế hay không phụ thuộc vào bệnh, loại thuốc và tình trạng sức khỏe của từng người.
Bài liên quan
- Ham muốn tình dục là gì?
- Hormone và ham muốn liên quan thế nào?
- Stress ảnh hưởng ham muốn thế nào?
- Có thể cương nhưng không thực sự muốn quan hệ không?
- Ham muốn mà không cương có bình thường không?
- Ham muốn thay đổi theo tuổi thế nào?
Nguồn khoa học nên tham khảo
Thông tin về thuốc và chức năng tình dục nên được đối chiếu với tài liệu chính thức của cơ quan quản lý thuốc, hướng dẫn chuyên khoa và các nguồn y khoa đáng tin cậy như FDA, NIH, NHS, Mayo Clinic, Cleveland Clinic, các hiệp hội chuyên ngành phù hợp và nghiên cứu được bình duyệt. Khi đánh giá một thuốc cụ thể, thông tin kê đơn chính thức và tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ là nguồn quan trọng vì nguy cơ và tác dụng phụ khác nhau giữa từng hoạt chất.
Nội dung này nhằm mục đích giáo dục, không dùng để quyết định bắt đầu, ngừng, giảm liều hoặc thay đổi bất kỳ loại thuốc nào. Nếu nghi ngờ thuốc đang ảnh hưởng đến ham muốn hoặc chức năng tình dục, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi thay đổi cách sử dụng thuốc.